नंदुरबारमध्ये २०११ पासून सुरू असलेल्या ‘उमेद’ अभियानाची प्रभावी वाटचाल; जिल्ह्यात ५५ प्रभागसंघ, ८७६ ग्रामसंघ आणि १९,६५१ स्वयं-सहाय्यता समूहांची स्थापना.
महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान अर्थात ‘उमेद’च्या माध्यमातून नंदुरबार जिल्ह्यातील ग्रामीण महिलांच्या सामाजिक व आर्थिक सक्षमीकरणाला मोठी चालना मिळत आहे. पारंपरिक चौकटीतून बाहेर पडत स्वयंरोजगार आणि लघुउद्योगांच्या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी झालेल्या जिल्ह्यातील १२ यशस्वी महिला उद्योजिकांचा विशेष सन्मान करण्यात आला.
जिल्हा परिषद नंदुरबार येथील सभागृहात ७ ऑगस्ट रोजी आयोजित कार्यक्रमात जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी तथा जिल्हा अभियान संचालक, उमेद अभियान नमन गोयल (भाप्रसे) यांच्या हस्ते या महिला उद्योजिकांचा गौरव करण्यात आला. जिल्हा परिषद आणि जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणा, नंदुरबार यांच्या वतीने हा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता.
ग्रामीण भागातील महिलांनी बचत गटांच्या माध्यमातून एकत्र येत व्यवसायाचे प्रशिक्षण, आर्थिक नियोजन, उत्पादन निर्मिती आणि बाजारपेठेशी जोडणी यावर भर देत स्वतःच्या उद्योगांची उभारणी केली आहे. त्यामुळे महिलांच्या हाताला रोजगार मिळण्याबरोबरच त्यांच्या कुटुंबाच्या उत्पन्नातही भर पडत आहे.
विविध व्यवसायांतून महिलांचा स्वावलंबनाचा प्रवास
उमेद अभियानाच्या माध्यमातून जिल्ह्यातील महिलांनी पारंपरिक व्यवसायांसोबतच खाद्यपदार्थ निर्मिती, मसाले, प्रक्रिया उद्योग, कृषीपूरक व्यवसाय आणि इतर विविध क्षेत्रांत आपले पाऊल रोवले आहे.
सन्मानित करण्यात आलेल्या १२ उद्योजिकांचे उद्योग पुढीलप्रमाणे आहेत :
- मयुरी छोटुलाल चौधरी, समशेरपूर, ता. नंदुरबार – खाकरा युनिट
- आशाबाई आंबालाल पाटील, बोराळे, ता. नंदुरबार – बाकरवडी युनिट
- मीना लक्ष्मण पाटील, पातोंडा, ता. नंदुरबार – मिरची पावडर युनिट
- योगिता अरुण पाटील, शनिमांडळ, ता. नंदुरबार – पापड उद्योग
- शितल सुरेंद्र राजपूत, वैंदाने, ता. नंदुरबार – रोस्टेड ग्रेन युनिट
- कातूबाई भीमा गावित, बोरझर, ता. नवापूर – मध व तूरडाळ विक्री
- सुनंदा सायसिंग पाडवी, खडक्या, ता. धडगाव – महू लाडू विक्री
- किरण राजेश निकुंभे, लोणखेडा, ता. शहादा – विविध मसाले विक्री
- सुरेखा गिरधर पाटील, जुनवणे, ता. शहादा – साबण निर्मिती व प्रिमिक्स
- प्रतिभा पाटील, लांबोळा, ता. शहादा – पापड उद्योग
- रोहिणी रमेश नाईक, वाण्याविहीर, ता. अक्कलकुवा – मशरूम विक्री
- किरण वळवी, मोदलपाडा, ता. तळोदा – हळद विक्री
या महिलांनी स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेल्या संसाधनांचा वापर करून व्यवसाय उभे केले असून, उत्पादन निर्मितीपासून विक्रीपर्यंतच्या प्रक्रियेत सक्रिय सहभाग घेतला आहे. त्यांच्या या वाटचालीमुळे इतर ग्रामीण महिलांनाही स्वयंरोजगाराची प्रेरणा मिळत आहे.
२०११ पासून ‘उमेद’ अभियानाची वाटचाल
नंदुरबार जिल्ह्यात सन २०११ पासून ‘उमेद’ अभियानाची सुरुवात झाली. ग्रामीण महिलांना स्वयं-सहाय्यता समूहांच्या माध्यमातून संघटित करून त्यांना बचत, आर्थिक व्यवहार, कौशल्यविकास, स्वयंरोजगार आणि उद्योजकतेच्या संधी उपलब्ध करून देणे, हा अभियानाचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.
जिल्ह्यात आतापर्यंत ५५ प्रभागसंघ, ८७६ ग्रामसंघ आणि १९,६५१ स्वयं-सहाय्यता समूह स्थापन झाले आहेत. या समूहांच्या माध्यमातून मोठ्या संख्येने ग्रामीण महिला बचत व सामूहिक उपक्रमांशी जोडल्या गेल्या आहेत.
‘दशसूत्री’च्या माध्यमातून महिलांना आर्थिक बळ
‘उमेद’ अभियानांतर्गत स्वयं-सहाय्यता समूहांमध्ये ‘दशसूत्री’चा अवलंब केला जातो. नियमित बचत, अंतर्गत कर्जव्यवहार, आर्थिक शिस्त, समूह व्यवस्थापन आणि विविध उपजीविका उपक्रमांच्या माध्यमातून महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यावर भर दिला जातो.
या प्रक्रियेतून अनेक महिलांनी स्वतःचे छोटे उद्योग सुरू केले आहेत. काही महिलांनी पारंपरिक खाद्यपदार्थांना व्यावसायिक स्वरूप दिले, तर काहींनी कृषी व वनउत्पादनांवर आधारित प्रक्रिया आणि विक्रीचे व्यवसाय सुरू केले. त्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महिलांचा सहभाग वाढत असल्याचे या उपक्रमातून दिसून येते.
जिल्ह्यातील अधिकाधिक महिलांनी पुढे यावे
ग्रामीण महिलांच्या उद्योगशीलतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी अशा यशस्वी उद्योजिकांचा गौरव महत्त्वाचा ठरतो. एका महिलेच्या यशाची प्रेरणा घेऊन इतर महिलांनीही स्वयं-सहाय्यता समूहांच्या माध्यमातून उद्योग आणि स्वयंरोजगाराच्या क्षेत्रात पुढे यावे, यासाठी ‘उमेद’ अभियानाच्या माध्यमातून प्रयत्न सुरू आहेत.
या कार्यक्रमाला मुख्य कार्यकारी अधिकारी तथा जिल्हा अभियान संचालक नमन गोयल, प्रकल्प संचालक, जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणा तथा जिल्हा अभियान सहसंचालक परमेश्वर राऊत, जिल्हा अभियान व्यवस्थापक यशवंत ठाकूर यांच्यासह संबंधित अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते.
ग्रामीण महिलांनी केवळ कुटुंबाच्या आर्थिक गरजांमध्ये हातभार न लावता स्वतःची स्वतंत्र उद्योजकीय ओळख निर्माण करावी, या दृष्टीने ‘उमेद’ अभियानाची वाटचाल सुरू आहे. नंदुरबार जिल्ह्यातील १२ महिलांचा करण्यात आलेला हा सन्मान ग्रामीण महिलांच्या आर्थिक स्वावलंबन, उद्योजकता आणि आत्मनिर्भरतेच्या प्रवासाला मिळालेली प्रेरणादायी दाद ठरली आहे.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
