मुक्ताईनगर तालुक्यात अनुसूचित जाती आरक्षण उपवर्गीकरणाविरोधात महामोर्चा; आयु. सुनील पवार यांनी जाहीर सभेत सामाजिक एकतेसह विविध मुद्द्यांवर भूमिका मांडली.
अनुसूचित जाती आरक्षणाच्या उपवर्गीकरणाच्या विरोधात शुक्रवारी मुक्ताईनगर शहरात सकल बौद्ध समाज, मुक्ताईनगर तालुका यांच्या वतीने महामोर्चा काढण्यात आला. अनुसूचित जाती समाजाच्या आरक्षणाशी संबंधित प्रश्नाकडे शासनाचे लक्ष वेधण्यासाठी आयोजित करण्यात आलेल्या या महामोर्चात तालुक्यातील सामाजिक जाणीव असलेले समाजबांधव, नागरिक आणि कार्यकर्ते मोठ्या संख्येने सहभागी झाले. मोर्चादरम्यान सहभागी आंदोलकांनी संघटितपणे आपली भूमिका मांडत सामाजिक न्याय आणि आरक्षणाच्या प्रश्नावर आवाज उठविला.
महामोर्चाची सुरुवात सकाळी १० वाजता बोदवड चौफुली येथून झाली. तेथून मोर्चेकरी शिस्तबद्ध पद्धतीने प्रवर्तन चौकाच्या दिशेने मार्गक्रमण करू लागले. मोर्चामध्ये मोठ्या संख्येने समाजबांधव सहभागी झाल्याने शहरातील प्रमुख मार्गांवर नागरिकांचा जनसागर पाहायला मिळाला. अनेक सहभागी निळे ध्वज व निळे उपरणे परिधान करून मोर्चात सहभागी झाले होते. घोषणांच्या माध्यमातून अनुसूचित जाती आरक्षणाच्या उपवर्गीकरणाविरोधातील भूमिका व्यक्त करण्यात आली. 
अनुसूचित जाती आरक्षणाच्या उपवर्गीकरणाच्या मुद्द्यावर आंदोलनकर्त्यांकडून विविध आक्षेप व्यक्त करण्यात आले. त्यांच्या मते, अनुसूचित जाती हा संविधानिक आरक्षणाच्या दृष्टीने एक संरक्षित वर्ग असून त्यातील उपवर्गीकरणाचा परिणाम समाजातील विविध घटकांमध्ये आरक्षणाच्या लाभासाठी स्पर्धा निर्माण करण्यावर होऊ शकतो. सामाजिक न्यायाचा उद्देश, आरक्षणाचा लाभ आणि समाजातील ऐक्य यांचा विचार करून या विषयाकडे पाहण्याची आवश्यकता असल्याची भूमिका मोर्चाच्या माध्यमातून मांडण्यात आली.
दरम्यान, अनुसूचित जातींमधील उपवर्गीकरणाचा प्रश्न हा केवळ राजकीय किंवा प्रशासकीय विषय नसून त्याला संविधानिक आणि सामाजिक न्यायाची पार्श्वभूमी आहे, अशी भूमिका आंदोलनकर्त्यांकडून मांडण्यात आली. सर्वोच्च न्यायालयाच्या २०२४ मधील निर्णयानुसार राज्यांना अनुसूचित जाती-जमातींच्या आरक्षणात उपवर्गीकरण करण्याची शक्यता मान्य करण्यात आली असली, तरी असे वर्गीकरण करताना संबंधित राज्याने मागासलेपणा आणि शासकीय सेवांमधील प्रतिनिधित्व यासंबंधी परिमाणात्मक व ठोस आकडेवारीचा आधार घ्यावा, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे.
महामोर्चामध्ये तालुक्यातील सामाजिक जाणीव असलेल्या समाजबांधवांनी सक्रिय सहभाग घेतला. आयु. जयपालभाऊ बोदडे, आयु. अमोल बोदडे, आयु. ॲड. विनोद इंगळे, आयु. नाना बोदडे, आयु. बापू ससाणे, आयु. मुकेश वानखडे, आयु. चेतन झनके, आयु. ॲड. शैलेश वानखेडे, आयु. किरण तायडे, आयु. ॲड. प्रफुल्ल मेढे, आयु. निखिल बोदडे, आयु. ॲड. विशाल धुंदले, आयु. महेंद्र हिरोळे, आयु. रवी हिरोळे, आयु. रतीराम शिरसोदे, आयु. राजू वानखडे, आयु. ॲड. राहुल लहासे, आयु. आशुतोष निकम, आयु. नंदू हिरोळे, आयु. दीपक इंगळे, आयु. अनिल वाघ, आयु. ॲड. कुणाल गवई, आयु. प्रशांतराज तायडे आणि आयु. पंकज तायडे यांनी मोर्चा यशस्वी करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
मोर्चाच्या नियोजनापासून ते प्रत्यक्ष आयोजनापर्यंत या सर्व समाजबांधवांनी अथक परिश्रम घेतले. समाजातील नागरिकांशी संपर्क साधणे, मोर्चाबाबत जनजागृती करणे, सहभागींचे नियोजन करणे तसेच मोर्चा शिस्तबद्ध पद्धतीने पार पडण्यासाठी आवश्यक तयारी करण्यामध्ये त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदविला. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे मोर्चाला तालुक्यातील समाजबांधवांचा मोठा प्रतिसाद मिळाल्याचे दिसून आले. 
मोर्चेकरी प्रवर्तन चौकात पोहोचल्यानंतर तेथे जाहीर सभा घेण्यात आली. सभेत प्रमुख वक्ते आयु. सुनील पवार यांनी अनुसूचित जाती आरक्षणाच्या उपवर्गीकरणाबाबत आपली भूमिका मांडली. उपस्थित समाजबांधवांना मार्गदर्शन करताना त्यांनी उपवर्गीकरणाच्या संभाव्य सामाजिक परिणामांबाबत चिंता व्यक्त केली. उपवर्गीकरणामुळे अनुसूचित जाती समाजातील विविध घटकांमध्ये परस्पर स्पर्धा आणि मतभेद वाढून सामाजिक ऐक्यावर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याचे त्यांनी सांगितले.
आयु. सुनील पवार यांनी आपल्या भाषणात उपवर्गीकरणाच्या मुद्द्याचा राजकीय फायद्यासाठी वापर केला जाऊ शकतो, अशी टीकाही केली. त्यांच्या मते, सामाजिक न्यायाच्या मूलभूत प्रश्नाकडे राजकीय दृष्टिकोनातून पाहण्याऐवजी समाजातील वंचित घटकांच्या हक्कांचे संरक्षण आणि सामाजिक ऐक्य टिकविण्याला प्राधान्य दिले पाहिजे. ही भूमिका त्यांच्या भाषणादरम्यान व्यक्त करण्यात आली.
सभेत उपवर्गीकरणामुळे अनुसूचित जाती समाजातील विविध घटकांमध्ये आरक्षणाच्या लाभासाठी परस्पर स्पर्धा निर्माण होण्याची शक्यता, त्यामुळे सामाजिक एकजूट कमकुवत होण्याची भीती तसेच आरक्षणाच्या मूळ उद्देशाबाबत निर्माण होणारे प्रश्न यावरही चर्चा करण्यात आली. आंदोलनकर्त्यांच्या मते, आरक्षणाचा ऐतिहासिक संदर्भ हा केवळ आर्थिक मागासलेपणापुरता मर्यादित नसून सामाजिक भेदभाव आणि ऐतिहासिक अन्यायाशी संबंधित आहे. त्यामुळे आरक्षणासंबंधी कोणताही बदल करताना या व्यापक सामाजिक पार्श्वभूमीचा विचार होणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त करण्यात आले.
मोर्चादरम्यान मुक्ताईनगर शहरातील प्रमुख रस्त्यांवर मोठ्या प्रमाणात गर्दी झाली होती. नागरिक आणि वाहनांची वर्दळ असलेल्या शहरातील मार्गावर मोर्चा पुढे जात असल्याने काही काळ वाहतुकीवर परिणाम झाला. मात्र, सहभागींच्या शिस्तबद्ध सहभागामुळे मोर्चा नियोजित पद्धतीने प्रवर्तन चौकापर्यंत नेण्यात आला. आंदोलनाच्या माध्यमातून समाजाची भूमिका प्रशासन आणि शासनापर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
या महामोर्चाच्या निमित्ताने तालुक्यातील समाजबांधवांनी मोठ्या संख्येने एकत्र येत अनुसूचित जाती आरक्षणाच्या उपवर्गीकरणाच्या प्रश्नावर आपली भूमिका स्पष्ट केली. सामाजिक न्याय, आरक्षणाचे संरक्षण आणि समाजातील ऐक्य या मुद्द्यांना केंद्रस्थानी ठेवून आंदोलनकर्त्यांनी आपला विरोध व्यक्त केला. मोर्चाच्या आयोजनासाठी परिश्रम घेणाऱ्या सामाजिक जाणीव असलेल्या समाजबांधवांच्या पुढाकारामुळे आंदोलनाला व्यापक स्वरूप प्राप्त झाले. 
दरम्यान, महाराष्ट्रात अनुसूचित जातींच्या यादीत एकूण ५९ जातींचा समावेश असल्याची माहिती महाराष्ट्र शासनाच्या समाज कल्याण आयुक्तालयाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे. त्यामुळे अनुसूचित जातींच्या आरक्षणाशी संबंधित कोणत्याही धोरणात्मक बदलांचा विषय हा अनेक सामाजिक घटकांशी संबंधित असल्याने त्यावर व्यापक चर्चा आणि तथ्याधारित निर्णयाची आवश्यकता आहे.
मुक्ताईनगरातील या महामोर्चातून अनुसूचित जाती आरक्षणाच्या उपवर्गीकरणाविरोधातील आंदोलनकर्त्यांची भूमिका ठामपणे समोर आली. बोदवड चौफुलीपासून सुरू झालेला मोर्चा प्रवर्तन चौकातील जाहीर सभेने पुढील टप्प्यात पोहोचला, आणि सभेतून समाजाच्या मागण्या व उपवर्गीकरणाबाबतच्या आक्षेपांवर सविस्तर भूमिका मांडण्यात आली. आता या आंदोलनातून व्यक्त झालेल्या मागण्यांकडे शासन आणि प्रशासन कोणत्या पद्धतीने पाहते, याकडे मुक्ताईनगर तालुक्यातील समाजबांधवांचे लक्ष लागले आहे.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
