‘My Data, My Responsibility’ संदेशातून विद्यार्थ्यांना ऑनलाइन स्कॅम, फिशिंग, वैयक्तिक माहितीची सुरक्षा आणि सुरक्षित डिजिटल वर्तनाबाबत पाटकर-वर्दे कॉलेजकडून मार्गदर्शन.
डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर आणि त्यासोबतच ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटनांमध्ये होणारी वाढ लक्षात घेता विद्यार्थ्यांमध्ये सायबर सुरक्षेबाबत जागरूकता निर्माण करणे अत्यंत महत्त्वाचे झाले आहे. याच उद्देशाने पाटकर-वर्दे कॉलेज, गोरेगाव पश्चिम आणि Quick Heal Foundation यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘Mission: Cyber Shiksha for Cyber Suraksha’ अंतर्गत विशेष सायबर जनजागृती उपक्रम राबविण्यात आला. २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी I.E.S. New English School येथे आयोजित करण्यात आलेल्या या विशेष सत्रात विद्यार्थ्यांना ऑनलाइन जगतात सुरक्षित व जबाबदारपणे वावरण्याबाबत सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले.
पाटकर-वर्दे कॉलेजमध्ये SY BSc ITचे शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या Community Engagement Project अंतर्गत हा सायबर अवेअरनेस ड्राइव्ह आयोजित करण्यात आला. विद्यार्थ्यांनी केवळ तांत्रिक शिक्षण घेण्यापुरते मर्यादित न राहता समाजामध्ये सायबर सुरक्षेबाबत जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने या उपक्रमात सक्रिय सहभाग घेतला. शाळा, महाविद्यालये तसेच सार्वजनिक ठिकाणी नागरिकांना ऑनलाइन फसवणूक आणि सायबर गुन्ह्यांपासून सुरक्षित राहण्याचे महत्त्व समजावून सांगणे हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे. 
या विशेष सत्रादरम्यान विद्यार्थ्यांना ऑनलाइन फसवणूक, फिशिंग, बनावट लिंक, स्कॅम्स, संशयास्पद संदेश आणि डिजिटल माध्यमातून होणाऱ्या फसवणुकीच्या विविध प्रकारांबाबत माहिती देण्यात आली. सायबर गुन्हेगारांकडून नागरिकांना आकर्षक ऑफर, बनावट संदेश, खोटे कॉल, संशयास्पद वेबसाइट किंवा लिंकच्या माध्यमातून जाळ्यात ओढले जाऊ शकते. त्यामुळे कोणत्याही अनोळखी लिंकवर क्लिक करण्यापूर्वी, संदेशाची सत्यता तपासण्यापूर्वी आणि वैयक्तिक माहिती शेअर करण्यापूर्वी आवश्यक ती काळजी घेणे गरजेचे असल्याचे विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यात आले.
विशेषतः वैयक्तिक माहितीची सुरक्षितता हा या जनजागृती उपक्रमातील महत्त्वाचा विषय ठरला. मोबाईल क्रमांक, ई-मेल, पासवर्ड, ओटीपी, बँकिंगशी संबंधित माहिती, सोशल मीडिया खात्यांची माहिती तसेच इतर संवेदनशील डिजिटल माहिती कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीसोबत किंवा संशयास्पद वेबसाइटवर शेअर करू नये, याबाबत विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले. डिजिटल जगात एखादी छोटीशी निष्काळजीपणाची कृतीदेखील मोठ्या आर्थिक किंवा वैयक्तिक नुकसानीचे कारण ठरू शकते, त्यामुळे प्रत्येकाने डिजिटल व्यवहार करताना सतर्क राहणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
या उपक्रमात Cyber Warriors सुदर्शन यादव आणि तुषार शेट्टी यांनी सक्रिय सहभाग घेत विद्यार्थ्यांशी संवाद साधला. त्यांनी सायबर सुरक्षेशी संबंधित विविध बाबी सोप्या आणि विद्यार्थ्यांना समजतील अशा पद्धतीने स्पष्ट केल्या. ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटना कशा घडतात, फसवणुकीची प्राथमिक लक्षणे कोणती असतात आणि अशा परिस्थितीत कोणती खबरदारी घ्यावी, याबाबत विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले.
सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीने ‘My Data, My Responsibility’ हा संदेश या उपक्रमाचा केंद्रबिंदू होता. इंटरनेटचा वापर करताना आपली वैयक्तिक माहिती ही आपली जबाबदारी आहे, ही जाणीव विद्यार्थ्यांमध्ये निर्माण करण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून करण्यात आला. सोशल मीडिया, ऑनलाइन गेमिंग, डिजिटल पेमेंट, ई-कॉमर्स आणि विविध ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मचा वापर करताना आवश्यक डिजिटल शिस्त पाळणे किती महत्त्वाचे आहे, यावरही भर देण्यात आला.
आजच्या काळात विद्यार्थी मोठ्या प्रमाणावर स्मार्टफोन, इंटरनेट आणि सोशल मीडिया वापरत आहेत. शिक्षण, मनोरंजन, संवाद आणि व्यवहार यासाठी डिजिटल माध्यमे अत्यावश्यक झाली असली, तरी त्यांचा वापर करताना निर्माण होणारे धोकेही वाढले आहेत. बनावट सोशल मीडिया प्रोफाइल, फिशिंग लिंक, खोट्या नोकरीच्या ऑफर्स, ऑनलाइन गेमिंगशी संबंधित फसवणूक, बनावट ग्राहक सेवा क्रमांक आणि विविध प्रकारच्या डिजिटल स्कॅम्सपासून विद्यार्थ्यांनी सावध राहणे आवश्यक आहे. त्यामुळे शालेय आणि महाविद्यालयीन स्तरापासूनच विद्यार्थ्यांना सायबर सुरक्षेचे शिक्षण देणे ही काळाची गरज असल्याचे या उपक्रमातून अधोरेखित करण्यात आले.
पाटकर-वर्दे कॉलेजच्या विद्यार्थ्यांकडून राबविण्यात येत असलेला हा उपक्रम Community Engagement Projectच्या माध्यमातून शिक्षण आणि सामाजिक जबाबदारी यांचा प्रभावी समन्वय साधणारा ठरत आहे. तंत्रज्ञान विषयाचे शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी स्वतःचे ज्ञान समाजातील इतर घटकांपर्यंत पोहोचवून त्यांच्यामध्ये डिजिटल सुरक्षेबाबत जागरूकता निर्माण करणे, हा या उपक्रमामागील महत्त्वाचा हेतू आहे. 
*‘Mission: Cyber Shiksha for Cyber Suraksha’*च्या माध्यमातून सायबर सुरक्षेचा संदेश अधिकाधिक विद्यार्थ्यांपर्यंत आणि नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. शाळा, महाविद्यालये आणि सार्वजनिक ठिकाणी अशा प्रकारच्या जनजागृती मोहिमा राबविल्यामुळे नागरिकांना सायबर गुन्ह्यांचे स्वरूप समजण्यास तसेच संभाव्य फसवणूक टाळण्यासाठी आवश्यक खबरदारी घेण्यास मदत होऊ शकते.
या उपक्रमाचा अंतिम उद्देश विद्यार्थ्यांना केवळ सायबर गुन्ह्यांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यास सक्षम करणे एवढाच नसून, त्यांना जागरूक, सुरक्षित आणि जबाबदार डिजिटल नागरिक बनविणे हा आहे. स्वतःची डिजिटल माहिती सुरक्षित ठेवण्याबरोबरच कुटुंबीय, मित्र आणि समाजातील इतर नागरिकांनाही सायबर सुरक्षेबाबत जागरूक करण्याची जबाबदारी प्रत्येक डिजिटल वापरकर्त्याची आहे, हा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.
पाटकर-वर्दे कॉलेज आणि Quick Heal Foundation यांच्या सहकार्याने राबविण्यात आलेल्या या सायबर जनजागृती उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांना डिजिटल जगातील संभाव्य धोके ओळखण्यास आणि त्यापासून बचाव करण्यासाठी आवश्यक खबरदारी समजून घेण्यास मदत झाली. भविष्यातही अशा प्रकारचे सायबर जनजागृती उपक्रम विविध शाळा, महाविद्यालये आणि सार्वजनिक ठिकाणी राबवून सायबर सुरक्षित समाज निर्मितीसाठी योगदान देण्याचा प्रयत्न सुरू राहणार आहे.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
