ऑनलाइन फसवणुकीपासून सुरक्षित राहण्यासाठी OTP, UPI PIN व पासवर्ड गोपनीय ठेवण्याचे आवाहन. शिंदाड येथे महिलांना सायबर सुरक्षा, डिजिटल फूटप्रिंट आणि 2FA बाबत मार्गदर्शन.
डिजिटल व्यवहारांचा वाढता वापर आणि त्यासोबत ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटनांमध्ये होणारी वाढ लक्षात घेता ग्रामीण भागातील नागरिकांमध्ये सायबर सुरक्षा व डिजिटल साक्षरतेबाबत जागरूकता निर्माण होणे आवश्यक आहे. याच उद्देशाने शिंदाड, ता. पाचोरा येथे महिलांसाठी सायबर सुरक्षा जनजागृती सत्राचे आयोजन करण्यात आले.
कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ, जळगाव येथील School of Computer Science विभागाच्या Field Project अंतर्गत हे जनजागृती सत्र घेण्यात आले. प्रा. Amle Sir यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थिनी हर्षाली परदेशी यांनी उपस्थित महिलांना सायबर सुरक्षेबाबत सविस्तर मार्गदर्शन केले.
डिजिटल फसवणुकीच्या विविध प्रकारांची माहिती
आजच्या काळात मोबाईल बँकिंग, UPI, सोशल मीडिया, ऑनलाइन खरेदी तसेच विविध डिजिटल सेवांचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. मात्र डिजिटल सुविधांचा वापर करताना आवश्यक ती काळजी न घेतल्यास नागरिक ऑनलाइन फसवणुकीचे बळी ठरू शकतात. त्यामुळे महिलांना दैनंदिन जीवनातील डिजिटल व्यवहार अधिक सुरक्षितपणे करता यावेत, यासाठी सत्रामध्ये प्रत्यक्ष जीवनातील उदाहरणांच्या माध्यमातून विविध प्रकारच्या सायबर गुन्ह्यांची माहिती देण्यात आली.
यावेळी KYC Fraud, OTP Fraud, संशयास्पद Links, Fake Job Offers, Photo Morphing यांसारख्या फसवणुकीच्या प्रकारांबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले. सायबर गुन्हेगारांकडून नागरिकांची वैयक्तिक माहिती मिळवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या विविध पद्धतींबाबतही उपस्थितांना सावध करण्यात आले.
OTP, UPI PIN आणि पासवर्डच्या सुरक्षेवर भर
सायबर फसवणूक टाळण्यासाठी कोणत्याही व्यक्तीसोबत OTP, UPI PIN, ATM किंवा बँकिंगशी संबंधित गोपनीय माहिती आणि पासवर्ड शेअर करू नये, असे आवाहन करण्यात आले. बँक किंवा कोणतीही अधिकृत संस्था फोन करून OTP अथवा UPI PIN मागत नाही, याबाबतही महिलांना जागरूक करण्यात आले. 
अनोळखी व्यक्तीकडून आलेल्या संदेशांमधील लिंकवर क्लिक करण्यापूर्वी त्याची सत्यता तपासावी. आकर्षक ऑफर, बक्षीस, KYC अपडेट किंवा खात्याशी संबंधित तातडीची सूचना अशा कारणांचा वापर करून फसवणुकीचे प्रयत्न होऊ शकतात. त्यामुळे घाईघाईने कोणताही डिजिटल व्यवहार न करण्याचा सल्ला देण्यात आला.
मजबूत पासवर्ड आणि 2FA चे महत्त्व
सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीने Strong Password आणि Two-Factor Authentication (2FA) यांचे महत्त्वही स्पष्ट करण्यात आले. विविध ऑनलाइन खात्यांसाठी एकच पासवर्ड न वापरता मजबूत व वेगवेगळे पासवर्ड वापरणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
तसेच उपलब्ध असलेल्या सेवांमध्ये 2FA सुरू केल्यास खात्याच्या सुरक्षेत अतिरिक्त स्तराची भर पडते, याबाबत महिलांना माहिती देण्यात आली.
Photo Morphing आणि Digital Footprint बाबतही जनजागृती
सोशल मीडिया वापरताना फोटो, वैयक्तिक माहिती आणि इतर डिजिटल सामग्रीच्या सुरक्षेकडे दुर्लक्ष करू नये, असेही यावेळी सांगण्यात आले. Photo Morphing सारख्या तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून तयार केलेल्या बनावट प्रतिमांपासून सावध राहण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली.
तसेच इंटरनेटवर व्यक्तीने केलेल्या पोस्ट, कमेंट, फोटो, व्हिडिओ आणि इतर ऑनलाइन हालचालींमुळे निर्माण होणाऱ्या Digital Footprint बाबतही मार्गदर्शन करण्यात आले. सोशल मीडिया अकाउंटची गोपनीयता सेटिंग्ज तपासणे आणि वैयक्तिक माहिती सार्वजनिकपणे शेअर न करणे यावर भर देण्यात आला.
महिलांचा उत्स्फूर्त सहभाग
या जनजागृती सत्राला महिलांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. सत्रादरम्यान महिलांनी सायबर फसवणूक, डिजिटल व्यवहार, सोशल मीडिया सुरक्षा आणि ऑनलाइन गोपनीयतेशी संबंधित विविध प्रश्न विचारले. उपस्थितांच्या शंकांचे निरसन करून त्यांना डिजिटल व्यवहार करताना घ्यावयाच्या खबरदारीबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले.
ग्रामीण भागातील महिलांना डिजिटल तंत्रज्ञानाचा सुरक्षित आणि आत्मविश्वासाने वापर करता यावा, तसेच ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटना टाळण्यासाठी आवश्यक प्राथमिक माहिती मिळावी, या दृष्टीने हे सत्र उपयुक्त ठरले.
डिजिटल युगात सावधगिरी हाच सुरक्षिततेचा मार्ग
डिजिटल व्यवहारांमुळे वेळ आणि श्रमाची मोठी बचत होत असली तरी त्याचा वापर करताना सावधगिरी बाळगणे अत्यंत आवश्यक आहे. OTP, UPI PIN आणि पासवर्डची गोपनीयता, अनोळखी लिंकपासून सावधगिरी, मजबूत पासवर्ड, 2FA आणि वैयक्तिक माहितीचे संरक्षण या मूलभूत बाबी प्रत्येक डिजिटल वापरकर्त्याने आत्मसात करणे गरजेचे आहे.
“सावध रहा, सुरक्षित रहा” हा संदेश देत सत्राचा समारोप करण्यात आला. जागरूक महिला आणि डिजिटल सुरक्षेबाबत सजग नागरिक यांच्या माध्यमातून अधिक सुरक्षित डिजिटल समाज निर्माण करण्यासाठी अशा जनजागृती उपक्रमांची गरज असल्याचे यावेळी अधोरेखित झाले.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
