धरणगाव बस स्टँड येथे प्रियदर्शनी भांडारकर व खुशबू लांबोळे यांनी सायबर सुरक्षेबाबत मार्गदर्शन केले. ऑनलाइन फसवणूक टाळण्यासाठी नागरिकांना महत्त्वपूर्ण सूचना.
डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर झपाट्याने वाढत असताना ऑनलाइन व्यवहारांमधील सुरक्षितता आणि सायबर गुन्ह्यांपासून बचाव करण्यासाठी नागरिकांमध्ये जागरूकता निर्माण होणे अत्यंत आवश्यक आहे. याच उद्देशाने धरणगाव बस स्टँड, जि. जळगाव येथे बुधवार, दि. ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ११.४० वाजता सायबर सुरक्षा जनजागृती विषयावर विशेष इम्पॅक्ट सेशन व इम्पॅक्ट ॲक्टिव्हिटी आयोजित करण्यात आली.
या उपक्रमादरम्यान प्रियदर्शनी भांडारकर आणि खुशबू लांबोळे यांनी उपस्थितांना सायबर सुरक्षेच्या विविध पैलूंबाबत सविस्तर आणि महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन केले. डिजिटल व्यवहार करताना कोणती खबरदारी घ्यावी, सायबर गुन्हेगारांकडून कोणत्या पद्धतीने नागरिकांची फसवणूक केली जाते आणि अशा प्रकारच्या फसवणुकीपासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे, याबाबत संवादात्मक पद्धतीने माहिती देण्यात आली. 
ऑनलाइन फसवणुकीपासून सावध राहण्याचे आवाहन
सत्रामध्ये ऑनलाइन फसवणुकीचे विविध प्रकार समजावून सांगण्यात आले. विशेषतः फिशिंग, विशिंग आणि स्मिशिंग यांसारख्या सायबर फसवणुकीच्या प्रकारांबाबत उपस्थितांना माहिती देण्यात आली.
सायबर गुन्हेगार बनावट वेबसाइट, ई-मेल, मेसेज, फोन कॉल किंवा लिंकच्या माध्यमातून नागरिकांकडून गोपनीय माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे कोणतीही अनोळखी लिंक उघडण्यापूर्वी किंवा कोणत्याही व्यक्तीसोबत वैयक्तिक व आर्थिक माहिती शेअर करण्यापूर्वी योग्य पडताळणी करणे आवश्यक असल्याचे यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.
ओटीपी, पासवर्ड आणि 2-Factor Authentication चे महत्त्व
डिजिटल व्यवहारांमध्ये ओटीपी (OTP), पासवर्ड आणि बँकिंगशी संबंधित गोपनीय माहिती सुरक्षित ठेवण्याबाबत विशेष मार्गदर्शन करण्यात आले. ओटीपी किंवा इतर संवेदनशील माहिती कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला सांगू नये, असा महत्त्वपूर्ण संदेश देण्यात आला.
तसेच विविध ऑनलाइन खात्यांसाठी मजबूत व वेगवेगळे पासवर्ड वापरणे, सहज ओळखता येतील असे पासवर्ड टाळणे आणि शक्य असेल तेथे द्विस्तरीय प्रमाणीकरण अर्थात 2-Factor Authentication (2FA) सुरू ठेवण्याचे महत्त्व समजावून सांगण्यात आले.
सोशल मीडिया वापरताना डिजिटल गोपनीयतेची काळजी
सध्याच्या काळात सोशल मीडिया हा दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे. मात्र सोशल मीडिया वापरताना वैयक्तिक माहिती, फोटो, संपर्क क्रमांक, लोकेशन तसेच इतर संवेदनशील माहिती सार्वजनिक करण्यापूर्वी आवश्यक काळजी घेणे गरजेचे आहे.
यावेळी सोशल मीडियाचा सुरक्षित वापर, डिजिटल गोपनीयता आणि अज्ञात व्यक्तींशी ऑनलाइन संपर्क टाळणे याबाबत उपस्थितांना मार्गदर्शन करण्यात आले. सोशल मीडिया खात्यांची गोपनीयता सेटिंग्ज तपासणे आणि अनोळखी व्यक्तींकडून आलेल्या फ्रेंड रिक्वेस्ट, मेसेज किंवा लिंकबाबत सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले.
बनावट लिंक व QR कोड स्कॅमपासून सतर्क राहण्याचा संदेश
सायबर फसवणुकीसाठी बनावट लिंक तसेच QR कोडचा वापर केला जाऊ शकतो. त्यामुळे कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीने पाठविलेला QR कोड स्कॅन करण्यापूर्वी किंवा ऑनलाइन पेमेंट करताना संबंधित व्यवहाराची खात्री करणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
‘पैसे मिळविण्यासाठी QR कोड स्कॅन करा’, ‘खाते अपडेट करण्यासाठी लिंकवर क्लिक करा’ किंवा तत्सम संदेशांमधून होणाऱ्या फसवणुकीबाबतही उपस्थितांना सावध करण्यात आले.
सायबर बुलिंग आणि ऑनलाइन सुरक्षिततेवरही भर
सायबर सुरक्षेच्या चर्चेत सायबर बुलिंग आणि ऑनलाइन वर्तनाचाही समावेश करण्यात आला. डिजिटल माध्यमांवर इतर व्यक्तींशी संवाद साधताना जबाबदारीने वागणे, त्रासदायक किंवा संशयास्पद ऑनलाइन संपर्कापासून दूर राहणे आणि डिजिटल गोपनीयतेचे संरक्षण करणे याबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले. 
तसेच मोबाईलमध्ये कोणतेही ॲप डाउनलोड करताना त्याचा स्रोत, विश्वासार्हता आणि आवश्यक परवानग्या तपासणे गरजेचे असल्याचे सांगण्यात आले. अनोळखी किंवा संशयास्पद ॲप्स डाउनलोड केल्यामुळे वैयक्तिक माहितीच्या सुरक्षिततेला धोका निर्माण होऊ शकतो, याबाबतही उपस्थितांना जागरूक करण्यात आले.
प्रश्नोत्तरातून वाढविली सायबर सुरक्षेची जाणीव
हे इम्पॅक्ट सेशन केवळ व्याख्यानापुरते मर्यादित न ठेवता संवादात्मक आणि प्रभावी पद्धतीने घेण्यात आले. उपस्थितांनी सायबर सुरक्षेशी संबंधित विविध प्रश्न विचारले. त्यांच्या प्रश्नांना समर्पक माहिती देत डिजिटल व्यवहारांमध्ये कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात आणि कोणत्या सुरक्षा उपायांचा अवलंब करावा, हे स्पष्ट करण्यात आले.
इम्पॅक्ट ॲक्टिव्हिटीच्या माध्यमातून सहभागींचा सक्रिय सहभाग घेण्यात आला. त्यामुळे दैनंदिन जीवनात मोबाईल, इंटरनेट, सोशल मीडिया आणि ऑनलाइन व्यवहार वापरताना आवश्यक असलेली सायबर सुरक्षा अधिक प्रभावीपणे समजून घेण्यास मदत झाली.
सुरक्षित डिजिटल जीवनशैलीचा संकल्प
सायबर गुन्ह्यांचे स्वरूप दिवसेंदिवस बदलत असल्याने केवळ तांत्रिक साधनांचा वापर करणे पुरेसे नसून डिजिटल साक्षरता आणि सतर्कता देखील तितकीच महत्त्वाची आहे. कोणतीही संशयास्पद लिंक, कॉल, मेसेज किंवा ऑनलाइन ऑफर मिळाल्यास घाईघाईने प्रतिसाद न देता त्याची सत्यता तपासणे आवश्यक आहे, हा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.
या जनजागृती उपक्रमाला उपस्थितांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद लाभला. सहभागी व्यक्तींनी ऑनलाइन व्यवहार करताना अधिक सतर्क राहण्याचा तसेच स्वतःसह कुटुंबीय आणि इतर नागरिकांनाही सायबर सुरक्षेबाबत जागरूक करण्याचा संकल्प केला.
या इम्पॅक्ट सेशन व इम्पॅक्ट ॲक्टिव्हिटीच्या यशस्वी आयोजनासाठी धरणगाव बस स्टँड, जि. जळगाव येथील उपस्थितांचे मोलाचे सहकार्य लाभले. डिजिटल युगात सुरक्षित आणि जबाबदार डिजिटल व्यवहारांची सवय निर्माण करण्यासाठी अशा प्रकारचे जनजागृतीपर उपक्रम उपयुक्त ठरत असल्याचे या कार्यक्रमातून अधोरेखित झाले.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
