धरणगावमध्ये प्रियदर्शनी भांडारकर व खुशबू लांबोळे यांनी सायबर सुरक्षेबाबत मार्गदर्शन केले. ऑनलाइन फसवणूक टाळण्यासाठी सुरक्षित डिजिटल व्यवहारांचा संदेश.
डिजिटल तंत्रज्ञान आणि ऑनलाइन व्यवहारांचा वापर वाढत असताना सायबर गुन्ह्यांचे विविध प्रकारही समोर येत आहेत. अशा परिस्थितीत नागरिक तसेच कामगार आणि कर्मचारी वर्गामध्ये सायबर सुरक्षेबाबत जागरूकता निर्माण करणे आवश्यक आहे. याच उद्देशाने साईकृपा इरिगेशन फॅक्टरी, धरणगाव येथे बुधवार, दि. ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी दुपारी २.४० वाजता सायबर सुरक्षा जनजागृती विषयावर विशेष इम्पॅक्ट सेशन व इम्पॅक्ट ॲक्टिव्हिटी आयोजित करण्यात आली.
या सत्रामध्ये प्रियदर्शनी भांडारकर आणि खुशबू लांबोळे यांनी उपस्थितांना सायबर सुरक्षेच्या विविध पैलूंबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती दिली. दैनंदिन जीवनात मोबाईल, इंटरनेट, सोशल मीडिया तसेच ऑनलाइन आर्थिक व्यवहारांचा वापर करताना कोणती काळजी घ्यावी, सायबर गुन्हेगारांकडून होणाऱ्या फसवणुकीचे प्रकार कसे ओळखावेत आणि संभाव्य सायबर धोक्यांपासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे, याबाबत सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले.
ऑनलाइन फसवणुकीच्या विविध प्रकारांबाबत जागरूकता
सायबर गुन्हेगारांकडून नागरिकांची फसवणूक करण्यासाठी वेगवेगळ्या पद्धतींचा वापर केला जातो. यामध्ये फिशिंग, विशिंग आणि स्मिशिंग यांसारख्या प्रकारांचा समावेश आहे. ई-मेल, मोबाईल मेसेज, फोन कॉल किंवा बनावट लिंकच्या माध्यमातून वैयक्तिक अथवा आर्थिक माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. 
त्यामुळे अनोळखी व्यक्तींकडून आलेले फोन, मेसेज, ई-मेल किंवा लिंक याबाबत तातडीने विश्वास न ठेवता त्यांची सत्यता तपासणे आवश्यक असल्याचे उपस्थितांना समजावून सांगण्यात आले.
OTP आणि पासवर्ड सुरक्षेवर विशेष भर
ऑनलाइन व्यवहारांमध्ये OTP आणि पासवर्डची सुरक्षितता अत्यंत महत्त्वाची आहे. कोणत्याही व्यक्तीने फोन करून किंवा मेसेजद्वारे ओटीपी मागितल्यास तो शेअर करू नये, याबाबत विशेष जनजागृती करण्यात आली.
तसेच सर्व ऑनलाइन खात्यांसाठी सहज ओळखता येतील असे पासवर्ड न वापरता मजबूत पासवर्ड तयार करण्याचे महत्त्व स्पष्ट करण्यात आले. वेगवेगळ्या खात्यांसाठी वेगवेगळे पासवर्ड वापरणे आणि पासवर्डची गोपनीयता राखणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
यासोबतच उपलब्ध असलेल्या ऑनलाइन खात्यांमध्ये द्विस्तरीय प्रमाणीकरण (2-Factor Authentication) सुरू ठेवण्याचे महत्त्वही समजावून सांगण्यात आले. यामुळे खात्यांच्या सुरक्षेचा अतिरिक्त स्तर निर्माण होण्यास मदत होते.
सोशल मीडिया वापरताना सावधगिरीचे आवाहन
सध्याच्या डिजिटल युगात सोशल मीडिया हा संवादाचा महत्त्वाचा माध्यम बनला आहे. मात्र सोशल मीडिया वापरताना वैयक्तिक माहितीच्या सुरक्षेकडे दुर्लक्ष केल्यास त्याचा गैरवापर होण्याची शक्यता असते.
यावेळी सोशल मीडियाचा सुरक्षित वापर आणि डिजिटल गोपनीयता याबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले. वैयक्तिक माहिती, फोटो किंवा इतर संवेदनशील माहिती अनोळखी व्यक्तींशी शेअर न करणे तसेच अज्ञात व्यक्तींशी ऑनलाइन संपर्क साधताना आवश्यक सावधगिरी बाळगणे यावर भर देण्यात आला.
बनावट लिंक आणि QR कोड स्कॅमपासून सावध राहण्याचा संदेश
सायबर फसवणुकीमध्ये बनावट लिंक तसेच QR कोडचा वापर होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे कोणतीही अनोळखी लिंक उघडण्यापूर्वी किंवा QR कोड स्कॅन करण्यापूर्वी संबंधित माहितीची खात्री करणे गरजेचे असल्याचे सांगण्यात आले.
विशेषतः ऑनलाइन व्यवहार करताना समोरच्या व्यक्तीची ओळख आणि व्यवहाराचा उद्देश तपासणे, घाईघाईने कोणतेही आर्थिक व्यवहार न करणे आणि संशयास्पद संदेशांना प्रतिसाद न देणे याबाबत उपस्थितांना जागरूक करण्यात आले.
सायबर बुलिंग आणि डिजिटल गोपनीयतेबाबत मार्गदर्शन
या सत्रामध्ये सायबर बुलिंग या विषयावरही चर्चा करण्यात आली. ऑनलाइन माध्यमातून एखाद्या व्यक्तीला त्रास देणे, धमकावणे किंवा अनुचित पद्धतीने संपर्क साधणे यापासून सावध राहण्याचे आवाहन करण्यात आले.
तसेच डिजिटल माध्यमांवर स्वतःची गोपनीय माहिती सुरक्षित ठेवणे आणि अज्ञात व्यक्तींशी अनावश्यक ऑनलाइन संपर्क टाळणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले.
मोबाईल ॲप डाउनलोड करताना काळजी घेण्याचे आवाहन
मोबाईलमध्ये विविध प्रकारची ॲप्स डाउनलोड करताना विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे. अनोळखी किंवा संशयास्पद स्रोतांकडून ॲप डाउनलोड न करणे, ॲपला दिल्या जाणाऱ्या परवानग्या तपासणे आणि विश्वासार्ह स्रोतांचा वापर करणे याबाबत उपस्थितांना माहिती देण्यात आली.
मोबाईलमध्ये साठविलेली वैयक्तिक माहिती, फोटो, संपर्क क्रमांक तसेच इतर डिजिटल माहिती सुरक्षित ठेवण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
संवादात्मक पद्धतीमुळे सहभागींचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद
सायबर सुरक्षा जनजागृतीचे हे इम्पॅक्ट सेशन आणि इम्पॅक्ट ॲक्टिव्हिटी संवादात्मक व प्रभावी पद्धतीने घेण्यात आली. त्यामुळे उपस्थितांना केवळ माहिती मिळाली नाही, तर प्रत्यक्ष दैनंदिन जीवनात सायबर सुरक्षेच्या नियमांचा वापर कसा करावा, याची जाणीव झाली.
सत्रादरम्यान सहभागी व्यक्तींनी सायबर सुरक्षेशी संबंधित विविध प्रश्न विचारले. ऑनलाइन व्यवहार, सोशल मीडिया, ओटीपी, पासवर्ड, संशयास्पद लिंक तसेच डिजिटल गोपनीयतेशी संबंधित प्रश्नांवर मार्गदर्शन करण्यात आले.
उपस्थितांनी या जनजागृती उपक्रमाला उत्स्फूर्त प्रतिसाद देत सायबर सुरक्षेबाबत अधिक माहिती जाणून घेतली.
सुरक्षित डिजिटल जीवनशैलीचा संकल्प
डिजिटल माध्यमांचा वापर करताना सतर्कता, माहितीची पडताळणी आणि गोपनीयतेचे संरक्षण ही सायबर सुरक्षेची महत्त्वाची सूत्रे आहेत. कोणताही संशयास्पद फोन, मेसेज, लिंक किंवा ऑनलाइन ऑफर मिळाल्यास घाईने निर्णय न घेता त्याची सत्यता तपासणे आवश्यक असल्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.
सहभागींनी ऑनलाइन व्यवहार करताना अधिक सतर्क राहण्याचा तसेच सुरक्षित डिजिटल जीवनशैलीचा अवलंब करण्याचा संकल्प केला. स्वतःची डिजिटल माहिती सुरक्षित ठेवण्यासोबतच कुटुंबीय, सहकारी आणि परिचितांमध्येही सायबर सुरक्षेबाबत जनजागृती करण्याची गरज या उपक्रमातून अधोरेखित झाली.
या इम्पॅक्ट सेशन व इम्पॅक्ट ॲक्टिव्हिटीच्या आयोजनासाठी साईकृपा इरिगेशन फॅक्टरी, धरणगाव येथील उपस्थितांचे मोलाचे सहकार्य लाभले. डिजिटल युगात सायबर गुन्ह्यांपासून संरक्षणासाठी नागरिकांमध्ये जागरूकता आणि डिजिटल साक्षरता वाढविण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरला.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
