धरणगावमध्ये सायबर सुरक्षा जनजागृती चर्चासत्राला विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद. सुरक्षित डिजिटल जीवनशैली आणि सायबर गुन्ह्यांपासून बचावाबाबत मार्गदर्शन.
डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर, सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मची लोकप्रियता आणि ऑनलाइन व्यवहारांचे वाढते प्रमाण लक्षात घेता विद्यार्थ्यांमध्ये सायबर सुरक्षेबाबत योग्य वेळी जनजागृती होणे अत्यंत आवश्यक आहे. विद्यार्थी विविध डिजिटल माध्यमांचा वापर करत असल्याने ऑनलाइन सुरक्षितता, वैयक्तिक माहितीची गोपनीयता आणि सायबर गुन्ह्यांपासून बचावाच्या उपाययोजनांची माहिती त्यांना असणे गरजेचे आहे. याच उद्देशाने ए.सी.एस. आर्ट्स, कॉमर्स अँड सायन्स कॉलेज, धरणगाव, जि. जळगाव येथे इयत्ता ११ वी व १२ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी बुधवार, दि. ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी दुपारी १.१५ वाजता सायबर सुरक्षा जनजागृती विषयावर विशेष मार्गदर्शन व चर्चासत्र आयोजित करण्यात आले.
या सत्रामध्ये प्रियदर्शनी भांडारकर आणि खुशबू लांबोळे यांनी विद्यार्थ्यांना सायबर सुरक्षेच्या विविध पैलूंबाबत महत्त्वपूर्ण आणि उपयुक्त माहिती दिली. विद्यार्थ्यांनी दैनंदिन जीवनात मोबाईल, इंटरनेट, सोशल मीडिया आणि विविध ऑनलाइन सेवांचा वापर करताना कोणती खबरदारी घ्यावी, सायबर गुन्हेगारांकडून होणारी फसवणूक कशी ओळखावी आणि संशयास्पद ऑनलाइन व्यवहारांपासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे, याबाबत सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले.
ऑनलाइन फसवणुकीचे प्रकार विद्यार्थ्यांना समजावून सांगितले
सायबर गुन्ह्यांमध्ये नागरिक तसेच विद्यार्थी विविध प्रकारच्या ऑनलाइन फसवणुकीला बळी पडू शकतात. त्यामुळे सत्रामध्ये फिशिंग, विशिंग आणि स्मिशिंग या फसवणुकीच्या पद्धतींबाबत विद्यार्थ्यांना माहिती देण्यात आली.
फिशिंगच्या माध्यमातून बनावट वेबसाइट, ई-मेल किंवा लिंकद्वारे माहिती मिळविण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. विशिंगमध्ये फोन कॉलच्या माध्यमातून तर स्मिशिंगमध्ये संदेश किंवा लिंकच्या माध्यमातून फसवणूक करण्याचा प्रयत्न होऊ शकतो. अशा प्रकारच्या संशयास्पद संपर्कांना प्रतिसाद देण्यापूर्वी त्यांची सत्यता तपासण्याची आवश्यकता विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यात आली.
OTP आणि पासवर्ड सुरक्षेवर विशेष भर
ऑनलाइन खात्यांची सुरक्षितता राखण्यासाठी OTP आणि पासवर्डची गोपनीयता अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे विद्यार्थ्यांना सांगण्यात आले. कोणत्याही व्यक्तीला ओटीपी, पासवर्ड किंवा इतर संवेदनशील माहिती शेअर करू नये, याबाबत विशेष मार्गदर्शन करण्यात आले. 
तसेच सहज अंदाज लावता येतील असे पासवर्ड न वापरता मजबूत पासवर्ड तयार करण्याचे महत्त्व स्पष्ट करण्यात आले. विविध ऑनलाइन खात्यांसाठी सुरक्षित पासवर्डचा वापर करणे आणि पासवर्ड इतर व्यक्तींसोबत शेअर न करणे या बाबी विद्यार्थ्यांच्या निदर्शनास आणून देण्यात आल्या.
2-Factor Authentication च्या वापराबाबत मार्गदर्शन
डिजिटल खात्यांच्या सुरक्षेसाठी द्विस्तरीय प्रमाणीकरण (2-Factor Authentication) महत्त्वाचे सुरक्षा साधन आहे. उपलब्ध असलेल्या खात्यांमध्ये 2FAचा वापर केल्यामुळे खात्याच्या सुरक्षेला अतिरिक्त स्तर मिळू शकतो, याबाबत विद्यार्थ्यांना माहिती देण्यात आली.
विद्यार्थ्यांनी सोशल मीडिया आणि इतर डिजिटल खात्यांच्या सुरक्षेसाठी उपलब्ध सुरक्षा पर्यायांचा योग्य वापर करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
सोशल मीडिया वापरताना विद्यार्थ्यांनी सतर्क राहण्याची गरज
आजच्या काळात विद्यार्थ्यांमध्ये सोशल मीडिया वापर मोठ्या प्रमाणात आहे. त्यामुळे सोशल मीडिया वापरताना वैयक्तिक माहितीची सुरक्षितता आणि डिजिटल गोपनीयता राखणे महत्त्वाचे आहे.
यावेळी सोशल मीडियाचा सुरक्षित वापर, डिजिटल गोपनीयता आणि अज्ञात व्यक्तींशी ऑनलाइन संपर्क टाळणे याबाबत सविस्तर माहिती देण्यात आली. अनोळखी व्यक्तींकडून येणाऱ्या फ्रेंड रिक्वेस्ट, मेसेज, लिंक किंवा इतर ऑनलाइन संपर्कांबाबत सावध राहण्याचा सल्ला देण्यात आला.
वैयक्तिक माहिती, फोटो किंवा इतर संवेदनशील माहिती ऑनलाइन शेअर करण्यापूर्वी त्याचा संभाव्य गैरवापर होऊ शकतो का, याचा विचार करणे आवश्यक असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले.
बनावट लिंक आणि QR कोड स्कॅमपासून सावध राहण्याचा संदेश
ऑनलाइन फसवणुकीसाठी बनावट लिंक आणि QR कोड यांचा वापर होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे कोणतीही अनोळखी लिंक उघडण्यापूर्वी किंवा संशयास्पद QR कोड स्कॅन करण्यापूर्वी त्याची सत्यता तपासणे गरजेचे असल्याचे विद्यार्थ्यांना सांगण्यात आले.
विशेषतः ‘तुम्हाला बक्षीस मिळाले आहे’, ‘खाते अपडेट करा’, ‘तातडीने लिंकवर क्लिक करा’ अशा स्वरूपाच्या संशयास्पद संदेशांबाबत घाईने निर्णय न घेता योग्य पडताळणी करावी, असा महत्त्वपूर्ण संदेश देण्यात आला.
सायबर बुलिंगबाबतही विद्यार्थ्यांना जागरूक केले
चर्चासत्रामध्ये सायबर बुलिंग या महत्त्वाच्या विषयाचाही समावेश करण्यात आला. ऑनलाइन माध्यमातून एखाद्या व्यक्तीला त्रास देणे, धमकावणे किंवा अनुचित पद्धतीने संपर्क साधणे यापासून विद्यार्थ्यांनी सावध राहण्याचे आवाहन करण्यात आले.
अशा प्रकारच्या ऑनलाइन त्रासदायक अनुभवांकडे दुर्लक्ष न करता विश्वासू पालक, शिक्षक किंवा संबंधित जबाबदार व्यक्तीशी चर्चा करण्याचे महत्त्वही विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यात आले.
मोबाईल ॲप्स डाउनलोड करताना खबरदारी
मोबाईलमध्ये विविध ॲप्स डाउनलोड करताना देखील सायबर सुरक्षेची काळजी घेणे आवश्यक आहे. अनोळखी किंवा संशयास्पद स्रोतांकडून ॲप्स डाउनलोड न करणे, ॲपला दिल्या जाणाऱ्या परवानग्या तपासणे आणि विश्वासार्ह स्रोतांचा वापर करणे याबाबत विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले.
मोबाईलमध्ये वैयक्तिक माहिती आणि फोटो मोठ्या प्रमाणात साठवलेले असल्याने त्यांच्या सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष करू नये, असा संदेश देण्यात आला.
संवादात्मक चर्चेमुळे विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग
हे मार्गदर्शन सत्र केवळ एकतर्फी व्याख्यान न ठेवता संवादात्मक पद्धतीने घेण्यात आले. विद्यार्थ्यांना सायबर सुरक्षेशी संबंधित विविध प्रश्न विचारण्याची संधी देण्यात आली. विद्यार्थ्यांनी उत्स्फूर्तपणे सहभाग नोंदवत ऑनलाइन फसवणूक, सोशल मीडिया, पासवर्ड, OTP आणि डिजिटल सुरक्षेशी संबंधित विविध प्रश्न विचारले. 
विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर मार्गदर्शन करताना डिजिटल माध्यमांचा वापर करताना सतर्कता आणि जबाबदारीचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले.
सुरक्षित डिजिटल जीवनशैलीचा विद्यार्थ्यांनी घेतला संकल्प
सायबर सुरक्षा ही केवळ तांत्रिक बाब नसून ती प्रत्येक डिजिटल वापरकर्त्याच्या दैनंदिन सवयींशी संबंधित आहे. त्यामुळे कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीवर ऑनलाइन विश्वास ठेवण्यापूर्वी सावध राहणे, संशयास्पद लिंकवर क्लिक न करणे, OTP व पासवर्ड गोपनीय ठेवणे, सोशल मीडिया खात्यांची सुरक्षितता वाढविणे आणि वैयक्तिक माहिती जपणे या बाबींचा अवलंब करणे आवश्यक असल्याचा संदेश या चर्चासत्रातून देण्यात आला.
सत्राच्या शेवटी विद्यार्थ्यांनी ऑनलाइन व्यवहार आणि डिजिटल माध्यमांचा वापर करताना अधिक सतर्क राहण्याचा तसेच सुरक्षित डिजिटल जीवनशैलीचा अवलंब करण्याचा संकल्प केला.
सायबर गुन्ह्यांपासून संरक्षणासाठी विद्यार्थ्यांमध्ये लहान वयापासूनच डिजिटल साक्षरता आणि सुरक्षित ऑनलाइन वर्तनाची जाणीव निर्माण होणे महत्त्वाचे आहे. त्या दृष्टीने ए.सी.एस. आर्ट्स, कॉमर्स अँड सायन्स कॉलेज, धरणगाव येथे आयोजित करण्यात आलेले हे मार्गदर्शन व चर्चासत्र विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त ठरले.
या मार्गदर्शन व चर्चासत्रासाठी ए.सी.एस. आर्ट्स, कॉमर्स अँड सायन्स कॉलेज, धरणगाव, जि. जळगाव येथील प्राध्यापक व कर्मचाऱ्यांचे मोलाचे सहकार्य लाभले. विद्यार्थ्यांच्या उत्स्फूर्त सहभागामुळे सायबर सुरक्षा जनजागृती उपक्रमाला सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
