महाराष्ट्र दिन विशेष: नोकरीच्या मानसिकतेतून बाहेर पडून उद्योजकतेकडे वळण्याची वेळ आली आहे. मराठी व्यावसायिकांची संख्या वाढवण्यासाठी उपाय आणि प्रेरणादायी विचार.
१ मे १९६० रोजी सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यात जय जय महाराष्ट्र माझाचा जयघोष झाला. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी ज्या स्वराज्याचे स्वप्न पाहिले, त्या भूमीने देशाला वैचारिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक नेतृत्व दिले. मात्र, आर्थिक नेतृत्वाचा विचार करताना आजही एक प्रश्न आपल्याला अस्वस्थ करतो— “कष्टात आणि बुद्धिमत्तेत अग्रेसर असलेला मराठी माणूस व्यापारात मागे का?” महाराष्ट्र राज्य स्थापनेला ६ दशकांहून अधिक काळ लोटल्यानंतर आता वेळ आली आहे, आपल्यातील नोकरीच्या मानसिकतेचा त्याग करून मालक होण्याच्या दिशेने पाऊल टाकण्याची.
१. ऐतिहासिक वारसा आणि नोकरी या पर्यायाचा स्वीकार
संयुक्त महाराष्ट्राची चळवळ यशस्वी झाल्यानंतर मराठी माणूस मोठ्या प्रमाणावर मुंबई आणि पुण्याच्या औद्योगिक क्षेत्रात सामावला गेला. त्यावेळी स्थिर स्थावर होण्यासाठी नोकरी हा सर्वात सुरक्षित आणि सन्मानाचा मार्ग वाटला.
- सुरक्षिततेचे जाळे: मध्यमवर्गीय चौकटीत शिकून सवरून नोकरीला लागणे हे यशाचे सर्वोच्च शिखर मानले गेले. पेन्शन आणि ठराविक पगाराच्या ओढीने अनेक पिढ्यांचे उद्योजकतेचे स्वप्न उंबरठ्याच्या आतच दाबले गेले.
- जोखीम घेण्याची अनास्था: व्यवसाय म्हटला की चढ-उतार आलेच. पण रिस्क घेण्यापेक्षा मिळतंय तेवढं पुरेसं आहे या समाधानी वृत्तीने मराठी माणसाला मोठ्या गुंतवणुकीपासून दूर ठेवले.
२. मराठी माणूस यशस्वी उद्योजक बनण्यातील मुख्य अडथळे
केवळ इच्छाशक्तीचा अभाव हे एकमेव कारण नाही, तर त्यामागे काही सामाजिक आणि मानसशास्त्रीय कारणेही आहेत:
- भांडवल आणि वित्तीय साक्षरता: आजही अनेक मराठी तरुणांना सरकारी योजना, बँक कर्ज आणि गुंतवणुकीचे गणित समजत नाही. भांडवल नसल्याचे कारण देऊन अनेक दर्जेदार कल्पना बासनात गुंडाळल्या जातात.
- व्यवसाय म्हणजे फसवणूक ही धारणा: एकेकाळी समाजात अशी धारणा होती की, व्यवसाय करायचा असेल तर खोटं बोलावं लागतं. या नैतिक दबावामुळे प्रामाणिक मराठी माणूस व्यापाराकडे वळण्यास कचरला.
- सोशल नेटवर्किंगची कमतरता: व्यापार हा ओळखींवर चालतो. इतर प्रांतीय समाजांमध्ये एकमेकांना व्यवसायात हात देण्याची जी सिस्टम आहे, ती मराठी समाजात अद्याप पूर्णपणे विकसित झालेली नाही.
३. मराठी माणूस मराठी माणसाला ओढतो – कटू वास्तव आणि उपाय
दोन मराठी माणसे एकत्र आली की तिसऱ्याची जिरवतात, ही म्हण आपण गमतीने म्हणतो, पण त्यातील दाहकता मोठी आहे.
- असूया आणि खेकडा प्रवृत्ती: आपल्याच समाजातील माणूस मोठा होतोय, हे पाहून त्याचे अभिनंदन करण्याऐवजी त्याच्या मार्गात अडथळे कसे निर्माण होतील, याकडे लक्ष देण्याची प्रवृत्ती घातक आहे.
- सवलतीची अपेक्षा (Discount Culture): ओळखीच्या मराठी माणसाकडून वस्तू घेताना आपण अभिमानाने पैसे देण्याऐवजी सवलत मागतो. यामुळे नवउद्योजकाचा नफा कमी होतो आणि तो स्पर्धेत टिकू शकत नाही.
- उपाय: आपल्याला Community Commerce विकसित करावा लागेल. जसा इतर समाज आपल्याच माणसाच्या दुकानातून खरेदी करतो, तसाच मराठी ब्रँडला प्राधान्य देण्याचा नियम प्रत्येक मराठी कुटुंबाने लावून घेतला पाहिजे.
४. बदलाची लाट: आता चित्र कसे बदलेल?
गेल्या काही वर्षांत चित्र बदलत आहे. आयटी क्षेत्र असो किंवा फूड इंडस्ट्री, मराठी तरुण आता स्वतःचे अस्तित्व निर्माण करत आहे. हे चित्र अधिक वेगाने बदलण्यासाठी खालील गोष्टी आवश्यक आहेत:
- कुटुंबाचा पाठिंबा: आई-वडिलांनी आपल्या पाल्याला नोकरी कर म्हणण्याऐवजी काहीतरी नवीन करून पाहा, आम्ही तुझ्या पाठीशी आहोत, हा विश्वास दिला पाहिजे.
- बिझनेस इनक्यूबेशन सेंटर्स: तालुका आणि जिल्हा पातळीवर मराठी उद्योजकांसाठी मार्गदर्शन केंद्रे हवीत, जिथे त्यांना मार्केटिंग, पॅकेजिंग आणि लीगल कामांची मदत मिळेल.
- डिजिटल क्रांतीचा वापर: आज व्यापार केवळ दुकानापुरता मर्यादित नाही. ई-कॉमर्स आणि सोशल मीडियाचा वापर करून कोकणातील हापूस किंवा कोल्हापूरची चप्पल जागतिक बाजारपेठेत नेता येते.
- अपयशाचे उदात्तीकरण थांबवणे: व्यवसाय अपयशी झाला म्हणजे माणूस संपला असे नाही. अपयश ही यशाची पहिली पायरी आहे, हा विचार समाजात रुजवावा लागेल.
५. निष्कर्ष: उद्योजक महाराष्ट्र, प्रगत महाराष्ट्र
महाराष्ट्र दिनानिमित्त केवळ झेंडावंदन आणि भाषणे करून उपयोग नाही. खरा महाराष्ट्र दिन तेव्हाच साजरा होईल, जेव्हा प्रत्येक मराठी तरुण स्वतःच्या पायावर उभा राहून किमान चार जणांना रोजगार देण्याची क्षमता निर्माण करेल.
मराठी माणूस जेव्हा एकमेकांचा हात पकडून वर येईल आणि मी खरेदी करेन तर मराठी उद्योजकाकडूनच हा संकल्प करेल, तेव्हा खऱ्या अर्थाने आर्थिक क्रांती घडेल. येणारा काळ हा कष्टाचा नाही तर स्मार्ट उद्योजकतेचा आहे. आपल्याकडे बुद्धी आहे, जिद्द आहे आणि आता गरज आहे ती फक्त मानसिकता बदलण्याची!
महाराष्ट्र दिनाच्या सर्व मराठी उद्योजकांना आणि भावी उद्योजकांना हार्दिक शुभेच्छा!
कौस्तुभ शिंदे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मिडिया चे संपादक असुन यांना पत्रकारितेचा १० वर्षाचा अनुभव आहे. कौस्तुभ शिंदे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सक्रिय योगदानकर्ता असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपल्या परिसरातील बातम्या आणि जाहिरातींकरिता संपर्क करावा-
मो. क्र. +917507502989
ईमेल – sthaniksamacharbharat@gmail.com
