८ जून जागतिक महासागर दिन विशेष : ऑक्सिजन निर्मितीपासून हवामान संतुलनापर्यंत महासागरांची भूमिका आणि सागरी पर्यावरण रक्षणासाठी आवश्यक उपाय.
दरवर्षी ८ जून हा दिवस जगभरात ‘जागतिक महासागर दिन’ (World Oceans Day) म्हणून साजरा केला जातो. पृथ्वीवरील जीवन टिकवून ठेवण्यात महासागरांचे अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. मानवाला श्वास घेण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ऑक्सिजनपैकी जवळपास निम्मा ऑक्सिजन महासागरांमधील सूक्ष्म वनस्पती आणि सागरी परिसंस्था निर्माण करतात. त्यामुळे महासागर केवळ पाण्याचा अथांग साठा नसून पृथ्वीच्या पर्यावरणाचा आणि मानवी जीवनाचा आधारस्तंभ आहेत.
यंदाच्या जागतिक महासागर दिनानिमित्त महासागर संवर्धन, सागरी जैवविविधतेचे रक्षण आणि प्रदूषणमुक्त सागरी पर्यावरण निर्माण करण्याचा संदेश दिला जात आहे.
महासागरांचे पृथ्वीसाठी असलेले महत्त्व
पृथ्वीच्या सुमारे ७१ टक्के पृष्ठभागावर महासागरांचे अस्तित्व आहे. महासागर वातावरणातील कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात आणि हवामान संतुलित ठेवण्यास मदत करतात. तसेच पर्जन्यचक्र, तापमान नियंत्रण आणि जैवविविधतेच्या संरक्षणात त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.
महासागरांमध्ये लाखो प्रकारचे जीव, वनस्पती, प्रवाळभित्ती आणि सूक्ष्मजीव आढळतात. अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेचा आधार मत्स्यव्यवसाय, समुद्री व्यापार आणि पर्यटन उद्योगावर अवलंबून आहे.
वाढते प्रदूषण चिंतेचा विषय
गेल्या काही दशकांमध्ये महासागरांवर प्लास्टिक कचरा, औद्योगिक सांडपाणी, तेलगळती आणि रासायनिक प्रदूषणाचा मोठा परिणाम झाला आहे. दरवर्षी लाखो टन प्लास्टिक समुद्रात पोहोचत असल्याने समुद्री जीवांचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे.
प्लास्टिकच्या पिशव्या, बाटल्या आणि इतर कचऱ्यामुळे मासे, कासवे, व्हेल आणि इतर सागरी प्राणी मृत्युमुखी पडत आहेत. याशिवाय हवामान बदलामुळे समुद्राचे तापमान वाढत असून प्रवाळभित्तींचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होत आहे.
महासागर आणि मानवाचे नाते
महासागर मानवाला केवळ अन्न, रोजगार आणि व्यापाराच्या संधी देत नाहीत, तर जगातील विविध देश आणि संस्कृतींना जोडण्याचे कार्यही करतात. समुद्री मार्गांमुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला चालना मिळाली असून जगाच्या आर्थिक विकासात महासागरांचा मोठा वाटा आहे.
“महासागर आपल्याला केवळ ऑक्सिजन पुरवत नाहीत, तर ते खंड आणि लोकांना देखील जोडतात,” हा संदेश जागतिक महासागर दिनाच्या निमित्ताने विशेष अधोरेखित केला जात आहे.
महासागर संवर्धनासाठी काय करावे?
- एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिकचा वापर कमी करावा.
- समुद्रकिनारे आणि जलस्रोत स्वच्छ ठेवावेत.
- पर्यावरणपूरक उत्पादनांचा वापर वाढवावा.
- सागरी जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी जनजागृती करावी.
- जलप्रदूषण रोखण्यासाठी सामूहिक प्रयत्न करावेत.
जागतिक महासागर दिन हा केवळ एक दिवस साजरा करण्यापुरता मर्यादित नसून भविष्यातील पिढ्यांसाठी महासागरांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी स्वीकारण्याची संधी आहे. पृथ्वीवरील जीवनाचे अस्तित्व महासागरांशी जोडलेले असल्याने प्रत्येक नागरिकाने सागरी पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी योगदान देणे ही काळाची गरज आहे. महासागरांचे आरोग्य टिकवून ठेवणे म्हणजेच पृथ्वीचे आणि मानवजातीचे भविष्य सुरक्षित करणे होय.
अँड. सुरेखा सोनार ह्या कायद्याच्या अभ्यासक ,लेखक तसेच यांना १० वर्ष वकिलीचा अनुभव आहे. अँड. सुरेखा सोनार ह्या स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सक्रिय योगदानकर्ता असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात.
surekha.sonar12@gamil.com
