८ जून रोजी साजऱ्या होणाऱ्या जागतिक ब्रेन ट्यूमर दिवसाचे महत्त्व, मेंदूच्या आरोग्याबाबत जनजागृती आणि उपचारांवरील सविस्तर लेख.
प्रतिवर्षी ८ जून रोजी जगभरात “जागतिक ब्रेन ट्यूमर दिवस” साजरा केला जातो. या दिवसाचा मुख्य उद्देश मेंदूतील ट्यूमर या गंभीर आजाराबाबत जनजागृती करणे, रुग्णांना मानसिक आधार देणे आणि लवकर निदान व उपचारांचे महत्त्व समाजापर्यंत पोहोचवणे हा आहे.
मेंदू हा मानवी शरीराचा सर्वात महत्त्वाचा अवयव मानला जातो. शरीराच्या सर्व क्रियांचे नियंत्रण मेंदूद्वारे केले जाते. अशा महत्त्वाच्या अवयवात जेव्हा पेशींची अनियंत्रित वाढ होऊन गाठ तयार होते, तेव्हा त्याला ब्रेन ट्यूमर (Brain Tumor) असे म्हणतात. हा ट्यूमर कर्करोगजन्य (Malignant) किंवा कर्करोग नसलेला (Benign) असू शकतो. दोन्ही प्रकारांमध्ये योग्य वेळी उपचार करणे अत्यंत आवश्यक असते.
ब्रेन ट्यूमर म्हणजे काय?
मेंदूतील पेशींची असामान्य वाढ होऊन तयार झालेली गाठ म्हणजे ब्रेन ट्यूमर. हा आजार कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीला होऊ शकतो. लहान मुलांपासून ते वृद्धांपर्यंत सर्वांमध्ये हा आजार आढळून येतो. काही ट्यूमर हळूहळू वाढतात, तर काही अत्यंत वेगाने वाढून रुग्णाच्या जीवाला धोका निर्माण करू शकतात.
ब्रेन ट्यूमरची प्रमुख लक्षणे
ब्रेन ट्यूमरची लक्षणे ट्यूमरच्या आकार, प्रकार आणि मेंदूतील स्थानानुसार बदलू शकतात. सामान्यतः खालील लक्षणे दिसून येतात –
- वारंवार किंवा तीव्र डोकेदुखी
- मळमळ व उलट्या होणे
- दृष्टी धूसर होणे किंवा दुहेरी दिसणे
- बोलण्यात अडचण येणे
- शरीराच्या एखाद्या भागात अशक्तपणा किंवा मुंग्या येणे
- चालताना तोल जाणे
- स्मरणशक्ती कमी होणे
- व्यक्तिमत्त्वात किंवा वर्तनात बदल होणे
- अपस्माराचे (फिट्स) झटके येणे
तज्ज्ञांच्या मते, ही लक्षणे सातत्याने जाणवत असल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
लवकर निदानाचे महत्त्व
ब्रेन ट्यूमरचा उपचार यशस्वी होण्यासाठी लवकर निदान होणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. एमआरआय (MRI), सीटी स्कॅन (CT Scan) आणि इतर आधुनिक तपासण्यांद्वारे ट्यूमरचे अचूक निदान केले जाते. वेळेत निदान झाल्यास शस्त्रक्रिया, रेडिएशन थेरपी आणि केमोथेरपीच्या मदतीने उपचार अधिक प्रभावी ठरू शकतात.
रुग्ण आणि कुटुंबीयांसाठी मानसिक आधार आवश्यक
ब्रेन ट्यूमरचे निदान झाल्यानंतर रुग्णासह त्याच्या कुटुंबीयांवरही मानसिक ताण येतो. अशा परिस्थितीत वैद्यकीय उपचारांबरोबरच भावनिक आणि मानसिक आधार देणेही तितकेच आवश्यक असते. समाजाने अशा रुग्णांकडे सहानुभूतीने पाहून त्यांना सकारात्मक वातावरण उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे.
जनजागृती हीच प्रतिबंधाची गुरुकिल्ली
जागतिक ब्रेन ट्यूमर दिनानिमित्त विविध आरोग्य संस्था, रुग्णालये आणि सामाजिक संघटनांकडून जनजागृती कार्यक्रम, आरोग्य शिबिरे, व्याख्याने आणि माहितीपर उपक्रम आयोजित केले जातात. या माध्यमातून लोकांना आजाराची लक्षणे, उपचार पद्धती आणि काळजी याबाबत माहिती दिली जाते.
जागतिक ब्रेन ट्यूमर दिवस हा केवळ एक दिनविशेष नसून समाजात आरोग्याबाबत जागरूकता निर्माण करण्याचा महत्त्वाचा उपक्रम आहे. मेंदूच्या आजारांविषयी योग्य माहिती, वेळेत तपासणी आणि आधुनिक उपचारांच्या मदतीने अनेक रुग्णांचे जीवन वाचवता येऊ शकते. त्यामुळे प्रत्येकाने या दिवसाचे महत्त्व ओळखून ब्रेन ट्यूमरबाबत जागरूक राहणे आणि इतरांनाही जागरूक करणे आवश्यक आहे.
“लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, वेळेत निदान करा आणि आरोग्यदायी जीवनाची दिशा निवडा”, हा संदेश जागतिक ब्रेन ट्यूमर दिवसाच्या निमित्ताने दिला जात आहे.
अँड. सुरेखा सोनार ह्या कायद्याच्या अभ्यासक ,लेखक तसेच यांना १० वर्ष वकिलीचा अनुभव आहे. अँड. सुरेखा सोनार ह्या स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सक्रिय योगदानकर्ता असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात.
surekha.sonar12@gamil.com
