सायबर गुन्ह्यांपासून बचावासाठी जळगाव ITIमध्ये विशेष जनजागृती सत्र. प्रियदर्शनी भांडारकर, खुशबू लांबोळे, वैष्णवी पाटील व स्नेहल पाटील यांचे मार्गदर्शन.
डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर, ऑनलाइन व्यवहारांची वाढती संख्या आणि त्याचबरोबर विविध माध्यमांतून होणाऱ्या सायबर फसवणुकीच्या पार्श्वभूमीवर नागरिकांमध्ये डिजिटल सुरक्षिततेबाबत जागरूकता निर्माण करणे आवश्यक झाले आहे. याच उद्देशाने ITI – Industrial Training Institute, Jalgaon येथे शनिवार, दि. १९ सप्टेंबर २०२६ रोजी दुपारी १ ते २ या वेळेत सायबर सुरक्षा जनजागृती विषयावर विशेष मार्गदर्शन सत्र व जनजागृती उपक्रम आयोजित करण्यात आला.
या सत्रामध्ये प्रियदर्शनी भांडारकर, खुशबू लांबोळे, वैष्णवी पाटील आणि स्नेहल पाटील यांनी उपस्थितांना सायबर सुरक्षेबाबत विविध महत्त्वपूर्ण बाबींची माहिती दिली. दैनंदिन जीवनात मोबाईल, इंटरनेट, सोशल मीडिया आणि ऑनलाइन व्यवहारांचा वापर करताना कोणती काळजी घ्यावी, याबाबत संवादात्मक पद्धतीने मार्गदर्शन करण्यात आले. 
ऑनलाइन फसवणुकीच्या पद्धतींबाबत मार्गदर्शन
सत्रामध्ये ऑनलाइन फसवणुकीच्या विविध पद्धती समजावून सांगताना फिशिंग, विशिंग आणि स्मिशिंग याबाबत विशेष माहिती देण्यात आली. बनावट ई-मेल, संदेश, फोन कॉल किंवा लिंकच्या माध्यमातून नागरिकांची वैयक्तिक तसेच आर्थिक माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. त्यामुळे कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीच्या फोनवर किंवा संदेशावर तात्काळ विश्वास न ठेवता माहितीची पडताळणी करणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
विशेषतः OTP, पासवर्ड, बँक खात्याची माहिती, PIN किंवा इतर गोपनीय माहिती कोणत्याही व्यक्तीसोबत शेअर करू नये, यावर भर देण्यात आला. सायबर गुन्हेगार विश्वासार्ह व्यक्ती किंवा संस्थेचे नाव वापरून माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न करू शकतात, त्यामुळे सतर्कता बाळगणे महत्त्वाचे असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले.
मजबूत पासवर्ड आणि 2-Factor Authentication चे महत्त्व
ऑनलाइन खात्यांच्या सुरक्षिततेसाठी मजबूत पासवर्ड तयार करण्याचे महत्त्वही उपस्थितांना समजावून सांगण्यात आले. सहज ओळखता येतील असे नाव, जन्मतारीख किंवा मोबाइल क्रमांकासारखे पासवर्ड टाळावेत आणि शक्यतो प्रत्येक महत्त्वाच्या खात्यासाठी वेगळा मजबूत पासवर्ड वापरावा, असा सल्ला देण्यात आला.
तसेच द्विस्तरीय प्रमाणीकरण अर्थात 2-Factor Authentication (2FA) सुरू केल्यास ऑनलाइन खात्यांच्या सुरक्षेत अतिरिक्त स्तर निर्माण होतो, याबाबतही मार्गदर्शन करण्यात आले.
बनावट लिंक आणि QR कोड स्कॅमपासून सावध राहण्याचे आवाहन
सायबर फसवणुकीमध्ये बनावट लिंक आणि QR कोडचा वापर होण्याची शक्यता लक्षात घेता, अनोळखी किंवा संशयास्पद लिंकवर क्लिक न करण्याचे आवाहन करण्यात आले. कोणत्याही व्यक्तीने पाठविलेला QR कोड स्कॅन करण्यापूर्वी त्यामागील व्यवहार किंवा विनंतीची खात्री करावी, असे सांगण्यात आले.
ऑनलाइन पैसे पाठविताना प्राप्तकर्त्याचे नाव, रक्कम आणि व्यवहाराची माहिती काळजीपूर्वक तपासावी. आकर्षक ऑफर, बक्षीस, नोकरी किंवा इतर आमिष दाखवून पाठविलेल्या संशयास्पद लिंकपासून दूर राहण्याचा सल्लाही देण्यात आला. 
सोशल मीडिया वापरात डिजिटल गोपनीयतेला प्राधान्य
सोशल मीडियाचा वापर करताना डिजिटल गोपनीयता आणि वैयक्तिक माहितीचे संरक्षण यावरही विशेष भर देण्यात आला. फोटो, वैयक्तिक माहिती, लोकेशन, संपर्क क्रमांक किंवा इतर संवेदनशील माहिती सार्वजनिकपणे शेअर करताना काळजी घेणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
तसेच अज्ञात व्यक्तींशी ऑनलाइन संपर्क साधताना किंवा त्यांच्याकडून आलेल्या फ्रेंड रिक्वेस्ट, मेसेज किंवा लिंक स्वीकारताना विशेष सावधगिरी बाळगावी. सोशल मीडिया खात्यांची गोपनीयता सेटिंग्ज तपासून आवश्यक त्या सुरक्षा सुविधा सुरू ठेवाव्यात, असे मार्गदर्शन करण्यात आले.
सायबर बुलिंग आणि मोबाईल अॅप सुरक्षेबाबत माहिती
सायबर बुलिंगच्या माध्यमातून एखाद्या व्यक्तीला ऑनलाइन त्रास, धमकी किंवा मानसिक दबाव दिला जाऊ शकतो. अशा प्रकारच्या घटनांकडे दुर्लक्ष न करता त्याची माहिती विश्वासू व्यक्ती किंवा संबंधित यंत्रणेला देण्याचे महत्त्व समजावून सांगण्यात आले.
मोबाईल अॅप्स डाउनलोड करतानाही सावधगिरी बाळगण्याचा सल्ला देण्यात आला. अॅप कोणत्या स्रोतावरून डाउनलोड केले जात आहे, त्याला कोणत्या परवानग्या आवश्यक आहेत आणि अॅप विश्वासार्ह आहे का, याची खात्री करणे गरजेचे असल्याचे सांगण्यात आले.
सुरक्षित डिजिटल जीवनशैलीचा संकल्प
संवादात्मक आणि प्रभावी पद्धतीने आयोजित करण्यात आलेल्या या सत्राला उपस्थितांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. सहभागी व्यक्तींनी सायबर सुरक्षेशी संबंधित विविध प्रश्न विचारून आपल्या शंकांचे निरसन करून घेतले. दैनंदिन ऑनलाइन व्यवहारांमध्ये कोणत्या संभाव्य धोक्यांपासून सावध राहावे आणि फसवणूक टाळण्यासाठी कोणत्या प्राथमिक सुरक्षा उपायांचा अवलंब करावा, याबाबत उपस्थितांनी माहिती जाणून घेतली.
सत्राच्या शेवटी उपस्थितांनी ऑनलाइन व्यवहार करताना अधिक सतर्क राहण्याचा, OTP व पासवर्डसारखी गोपनीय माहिती सुरक्षित ठेवण्याचा, संशयास्पद लिंक व QR कोडपासून सावध राहण्याचा आणि सुरक्षित डिजिटल जीवनशैलीचा अवलंब करण्याचा संकल्प केला.
या सायबर सुरक्षा जनजागृती सत्राच्या आयोजनासाठी ITI – Industrial Training Institute, Jalgaon येथील उपस्थितांचे मोलाचे सहकार्य लाभले. डिजिटल युगात सायबर गुन्ह्यांपासून बचावासाठी तांत्रिक ज्ञानासोबतच सतर्कता आणि जबाबदार डिजिटल वर्तन आवश्यक असल्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
