ओटीपी, यूपीआय फ्रॉड, बनावट लिंक, फेक कॉल आणि ऑनलाइन आर्थिक फसवणुकीपासून बचावासाठी दहिवत येथील बचत गटातील महिलांमध्ये सायबर जनजागृती.
डिजिटल व्यवहारांचा वाढता वापर आणि त्यासोबत वाढत असलेल्या सायबर फसवणुकीच्या पार्श्वभूमीवर अमळनेर तालुक्यातील दहिवत गावात बचत गटातील महिलांसाठी सायबर जनजागृती उपक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. क्विक हील फाउंडेशन (QHF) आणि कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ यांच्या संयुक्त विद्यमाने हा उपक्रम राबविण्यात आला. या उपक्रमादरम्यान महिलांना ऑनलाइन व्यवहार करताना घ्यावयाची काळजी, सायबर फसवणुकीचे विविध प्रकार तसेच फसवणूक झाल्यास तातडीने करावयाच्या उपाययोजनांबाबत सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले.
सायबर फसवणुकीच्या विविध प्रकारांची माहिती
उपक्रमादरम्यान बचत गटातील महिलांशी संवाद साधत ओटीपी फसवणूक, युपीआय फ्रॉड, बनावट लिंक, फेक कॉल, ऑनलाइन आर्थिक फसवणूक आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून होणारी फसवणूक याबाबत माहिती देण्यात आली.
सायबर गुन्हेगार विविध कारणे सांगून नागरिकांकडून गोपनीय माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न करतात. बँक खाते बंद होणार असल्याचे सांगणे, केवायसी अपडेट करण्याच्या नावाखाली लिंक पाठवणे, बक्षीस किंवा आर्थिक लाभ मिळाल्याचे सांगणे, बनावट ग्राहक सेवा क्रमांकाच्या माध्यमातून माहिती मिळवणे अशा विविध पद्धतींचा वापर फसवणुकीसाठी केला जाऊ शकतो, याबाबत महिलांना जागरूक करण्यात आले.
ओटीपी, पिन आणि बँकिंग माहिती सुरक्षित ठेवण्याचे आवाहन
ऑनलाइन व्यवहार करताना ओटीपी, यूपीआय पिन, एटीएमचा पिन, पासवर्ड, बँक खाते क्रमांक किंवा इतर कोणतीही गोपनीय बँकिंग माहिती अनोळखी व्यक्तीस देऊ नये, असे आवाहन करण्यात आले. बँक किंवा कोणतीही अधिकृत संस्था फोन करून गोपनीय पासवर्ड अथवा ओटीपी विचारत नाही, त्यामुळे अशा प्रकारच्या फोन कॉल्सपासून सावध राहण्याचा सल्ला देण्यात आला.
तसेच मोबाईलवर आलेल्या संशयास्पद लिंकवर क्लिक करू नये, अनोळखी व्यक्तींकडून आलेले संदेश किंवा फाइल्स उघडण्यापूर्वी त्यांची खात्री करून घ्यावी आणि कोणत्याही ऑनलाइन व्यवहारापूर्वी संबंधित व्यक्ती किंवा संस्थेची अधिकृतता तपासावी, असे मार्गदर्शन करण्यात आले.
सोशल मीडिया वापरताना सतर्कता आवश्यक
सोशल मीडिया वापरताना वैयक्तिक माहिती, फोटो, मोबाईल क्रमांक किंवा आर्थिक व्यवहाराशी संबंधित माहिती सार्वजनिकपणे शेअर करू नये, याबाबतही महिलांना मार्गदर्शन करण्यात आले. अनोळखी व्यक्तींकडून येणाऱ्या फ्रेंड रिक्वेस्ट, संदेश, लिंक किंवा आर्थिक मदतीच्या विनंत्यांवर तातडीने विश्वास ठेवू नये, असे सांगण्यात आले.
डिजिटल माध्यमांचा वापर वाढत असताना सायबर सुरक्षेबाबत जागरूकता ही प्रत्येक नागरिकासाठी आवश्यक बाब बनली आहे, असे यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.
फसवणूक झाल्यास तातडीने तक्रार करण्याचे आवाहन
सायबर फसवणुकीची घटना घडल्यास घाबरून न जाता विलंब न करता संबंधित यंत्रणेकडे तक्रार करणे आवश्यक आहे, याबाबतही महिलांना माहिती देण्यात आली. फसवणूक झाल्यानंतर तातडीने कारवाई केल्यास पुढील आर्थिक नुकसान टाळण्यासाठी मदत होऊ शकते, त्यामुळे अशा घटना लपवून न ठेवता त्वरित तक्रार करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
विद्यार्थ्यांसह क्यूएचएफ स्वयंसेवकांचा सहभाग
या जनजागृती उपक्रमात कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाचे विद्यार्थी तसेच क्विक हील फाउंडेशनचे स्वयंसेवक तनिषा महाजन आणि तेजस्विनी पाटील यांनी सहभाग घेतला. त्यांनी बचत गटातील महिलांशी संवाद साधून त्यांच्या ऑनलाइन व्यवहारांशी संबंधित प्रश्न जाणून घेतले आणि सायबर सुरक्षेच्या विविध बाबी सोप्या पद्धतीने समजावून सांगितल्या.
या उपक्रमात सहाय्यक दिपाश्री पाटील यांनीही सहभाग घेत सायबर सुरक्षेबाबत जनजागृती करण्यासाठी सहकार्य केले.
महिलांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद
दहिवत गावातील बचत गटातील महिलांनी या जनजागृती उपक्रमाला उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. दैनंदिन जीवनात मोबाईल, यूपीआय आणि ऑनलाइन व्यवहारांचा वापर वाढत असल्याने त्यातील संभाव्य धोके समजून घेणे आणि सुरक्षित पद्धतीने डिजिटल व्यवहार करणे आवश्यक असल्याचे महिलांच्या लक्षात आले.
‘सावध रहा, सुरक्षित रहा’ हा संदेश देत दहिवत गावातील हा सायबर जनजागृती उपक्रम उत्साहात पार पडला. ग्रामीण भागातील महिलांमध्ये डिजिटल सुरक्षिततेबाबत जागरूकता निर्माण करण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरला.
कौस्तुभ शिंदे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मिडिया चे संपादक असुन यांना पत्रकारितेचा १० वर्षाचा अनुभव आहे. कौस्तुभ शिंदे हे सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपल्या परिसरातील बातम्या आणि जाहिरातींकरिता संपर्क करावा-
मो. क्र. +917507502989, ईमेल – sthaniksamacharbharat@gmail.com
