जळगाव महानगरपालिका कर्मचाऱ्यांमध्ये सायबर सुरक्षिततेबाबत जनजागृती; डिजिटल व्यवहारातील खबरदारी आणि फसवणूक झाल्यास तातडीच्या उपाययोजनांबाबत मार्गदर्शन.
डिजिटल व्यवहारांचा वाढता वापर, ऑनलाइन सेवा आणि स्मार्टफोनच्या माध्यमातून होणारे आर्थिक व्यवहार यामुळे नागरिकांचे दैनंदिन जीवन अधिक सुलभ झाले आहे. मात्र, त्याचबरोबर ऑनलाइन फसवणूक, बनावट कॉल, संशयास्पद लिंक, बनावट संदेश आणि विविध प्रकारच्या सायबर गुन्ह्यांमध्येही वाढ होत आहे. या पार्श्वभूमीवर नागरिक तसेच विविध क्षेत्रातील कर्मचारी यांच्यामध्ये सायबर सुरक्षेबाबत जागरूकता निर्माण करण्याची गरज लक्षात घेऊन कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ (KBCNMU), जळगाव आणि Quick Heal Foundation यांच्या संयुक्त विद्यमाने जळगाव महानगरपालिका कर्मचाऱ्यांसाठी सायबर सिक्युरिटी जनजागृती कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. 
या कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश महानगरपालिका कर्मचाऱ्यांना डिजिटल व्यवहार करताना घ्यावयाची काळजी, सायबर फसवणुकीच्या विविध पद्धती आणि फसवणूक झाल्यास तातडीने करावयाच्या उपाययोजनांची माहिती देणे हा होता. दैनंदिन कामकाजात विविध डिजिटल माध्यमांचा वापर करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनी सायबर गुन्हेगारांच्या वेगवेगळ्या युक्त्या ओळखून सतर्क राहावे, यासाठी कार्यक्रमात प्रत्यक्ष उदाहरणांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करण्यात आले.
विविध प्रकारच्या सायबर फसवणुकीची माहिती
कार्यक्रमात कर्मचाऱ्यांना सायबर गुन्हेगारांकडून वापरल्या जाणाऱ्या विविध पद्धतींबाबत माहिती देण्यात आली. अनोळखी व्यक्तीकडून येणारे फोन कॉल, संशयास्पद एसएमएस, ई-मेल किंवा व्हॉट्सॲप संदेश, बनावट लिंक, खोट्या ऑफर, बनावट ग्राहक सेवा क्रमांक तसेच विविध कारणे सांगून वैयक्तिक अथवा बँकिंग माहिती मिळवण्याचे प्रकार याबाबत उपस्थितांना सावध करण्यात आले.
सायबर गुन्हेगार अनेकदा बँक अधिकारी, सरकारी कर्मचारी, कुरिअर कंपनी, ग्राहक सेवा प्रतिनिधी किंवा इतर विश्वासार्ह संस्थांचे नाव सांगून नागरिकांशी संपर्क साधतात. अशा वेळी घाईने कोणतीही माहिती देण्याऐवजी संबंधित व्यक्ती किंवा संस्थेची अधिकृत माहिती तपासणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
OTP, PIN आणि पासवर्डची माहिती गोपनीय ठेवा
डिजिटल व्यवहारांच्या सुरक्षिततेसाठी OTP, PIN, पासवर्ड, बँक खाते क्रमांक, कार्डशी संबंधित गोपनीय माहिती कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीसोबत शेअर करू नये, यावर विशेष भर देण्यात आला. कोणतीही अधिकृत संस्था फोनवरून OTP किंवा पासवर्ड विचारत नाही, त्यामुळे अशा प्रकारची मागणी झाल्यास तातडीने सावध होण्याचे आवाहन करण्यात आले.
तसेच वेगवेगळ्या ऑनलाइन खात्यांसाठी शक्यतो मजबूत आणि वेगवेगळे पासवर्ड वापरणे, महत्त्वाच्या खात्यांवर अतिरिक्त सुरक्षा सुविधा सक्रिय करणे आणि सार्वजनिक किंवा अनोळखी उपकरणांवर संवेदनशील माहिती टाकताना काळजी घेणे, याबाबतही मार्गदर्शन करण्यात आले.
संशयास्पद लिंकवर क्लिक करण्यापूर्वी विचार करा
मोबाईलवर आलेल्या कोणत्याही आकर्षक ऑफर, बक्षीस, नोकरी, केवायसी अपडेट किंवा खात्याशी संबंधित संदेशातील लिंकवर तातडीने क्लिक करू नये. लिंक कोणाकडून आली आहे, तिचा स्रोत काय आहे आणि ती अधिकृत आहे का, याची खात्री केल्यानंतरच पुढील प्रक्रिया करावी, असे सांगण्यात आले.
सायबर फसवणुकीमध्ये अनेकदा नागरिकांच्या घाईचा आणि भीतीचा गैरफायदा घेतला जातो. त्यामुळे “तातडीने पैसे भरा”, “खाते बंद होईल”, “केवायसी अपडेट करा”, “बक्षीस मिळाले आहे” अशा संदेशांवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी त्याची सत्यता पडताळणे आवश्यक असल्याचे उपस्थितांना समजावून सांगण्यात आले. 
फसवणूक झाल्यास तातडीने कारवाई महत्त्वाची
सायबर फसवणुकीची घटना घडल्यास घाबरून न जाता शक्य तितक्या लवकर संबंधित बँक किंवा आर्थिक संस्थेशी संपर्क साधणे, व्यवहाराची माहिती सुरक्षित ठेवणे आणि अधिकृत सायबर गुन्हे तक्रार यंत्रणेकडे तक्रार नोंदवणे महत्त्वाचे असल्याचे कार्यक्रमात सांगण्यात आले. फसवणुकीनंतर विलंब न करता केलेली कारवाई आर्थिक नुकसान कमी करण्यास मदत करू शकते, याबाबतही कर्मचाऱ्यांना जागरूक करण्यात आले.
स्नेहल पाटील आणि वैष्णवी पाटील यांचा सक्रिय सहभाग
या जनजागृती उपक्रमात स्नेहल पाटील आणि वैष्णवी पाटील यांनी सक्रिय सहभाग घेत महानगरपालिका कर्मचाऱ्यांना सायबर सुरक्षेबाबत विविध विषयांवर मार्गदर्शन केले. डिजिटल व्यवहार करताना कोणत्या चुका टाळाव्यात, सायबर गुन्हेगारांची फसवणुकीची पद्धत कशी ओळखावी आणि संशयास्पद परिस्थितीत कोणती खबरदारी घ्यावी, याबाबत त्यांनी माहिती दिली.
कार्यक्रमाला जळगाव महानगरपालिका कर्मचाऱ्यांकडून चांगला प्रतिसाद मिळाला. डिजिटल माध्यमांचा वापर वाढत असताना सायबर सुरक्षेबाबत आवश्यक माहिती मिळणे उपयुक्त ठरत असल्याचे उपस्थितांनी नमूद केले.
या संपूर्ण जनजागृती उपक्रमासाठी Dr. R. B. Amale Sir यांचे मार्गदर्शन लाभले. नागरिक, कर्मचारी आणि विविध संस्थांमध्ये सायबर सुरक्षेबाबत सातत्याने जनजागृती केल्यास ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटनांना आळा घालण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे डिजिटल सुविधा वापरताना सतर्कता, सुरक्षितता आणि जबाबदारी या तीन बाबींना प्राधान्य देणे आवश्यक असल्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
