मुक्ताईनगर येथे गणेशोत्सवाला पर्यावरण संवर्धनाची जोड; शाडू मातीच्या कलाकृतींमधून सीड बॉल्स तयार करून ‘मातीतून मातीत आणि मातीतूनच झाड’चा संदेश.
सण आणि पर्यावरण संवर्धन यांची सांगड घालत मुक्ताईनगर येथील विद्या भारती शैक्षणिक मंडळ, अमरावतीद्वारा संचलित संत मुक्ताबाई इंग्लिश मीडियम स्कूलमध्ये गणेशोत्सवानिमित्त अभिनव आणि पर्यावरणपूरक उपक्रम राबविण्यात आला. विद्यार्थ्यांनी शाडू मातीपासून विविध कलाकृती आणि गणेशमूर्ती तयार करताना त्यामध्ये देशी वृक्षांच्या बियांचा समावेश केला. त्यामुळे केवळ गणेशमूर्ती तयार करण्यापुरता हा उपक्रम मर्यादित न राहता, विसर्जनानंतर त्याच मातीतून नवीन रोपांची निर्मिती व्हावी, असा अनोखा पर्यावरणपूरक संदेश विद्यार्थ्यांनी दिला.
शाडू मातीपासून ‘सीड बॉल्स’चा अभिनव प्रयोग
या उपक्रमात विद्यार्थ्यांनी आपल्या कल्पकतेला व कलागुणांना वाव देत शाडू मातीपासून फळे, फुले, विविध प्राणी तसेच आकर्षक गणेशमूर्तींच्या कलाकृती तयार केल्या. विशेष म्हणजे या प्रत्येक कलाकृतीच्या निर्मितीदरम्यान त्यामध्ये वड, पिंपळ, चिंच, जांभूळ, सीताफळ यांसारख्या देशी वृक्षांच्या बियांचा समावेश करण्यात आला. अशा पद्धतीने तयार झालेल्या कलाकृतींचे स्वरूप एकप्रकारच्या ‘सीड बॉल्स’सारखे झाले. 
विद्यार्थ्यांनी तयार केलेल्या या कलाकृतींचे विसर्जन पारंपरिक पद्धतीने पाण्यात न करता शाळेच्या परिसरात तसेच गावालगतच्या माळरानावर करण्याचे नियोजन करण्यात आले. पावसाचे पाणी मिळाल्यानंतर शाडू माती हळूहळू विरघळेल आणि त्यामध्ये असलेल्या बियांना अंकुर फुटून नवीन रोपांची निर्मिती होईल, असा या उपक्रमामागील मुख्य उद्देश होता. ‘मातीतून मातीत आणि मातीतूनच झाड’ हा पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश या अभिनव उपक्रमातून विद्यार्थ्यांनी दिला.
पर्यावरणपूरक भक्तीचा संदेश
या उपक्रमासाठी हरित सेनेचे सक्रिय कार्यकर्ते श्री. प्रशांतराज तायडे सर प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित होते. त्यांनी विद्यार्थ्यांशी संवाद साधत पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचे महत्त्व स्पष्ट केले. गणेशोत्सवाच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्तींमुळे जलस्रोतांवर होणाऱ्या संभाव्य पर्यावरणीय परिणामांविषयी त्यांनी विद्यार्थ्यांना माहिती दिली. शाडू मातीच्या मूर्तींचा वापर करणे आणि त्यातून वृक्षनिर्मितीचा संदेश देणे ही पर्यावरण संवर्धनाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण संकल्पना असल्याचे त्यांनी सांगितले.
पर्यावरणाचे रक्षण ही केवळ शासनाची किंवा एखाद्या संस्थेची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाची सामूहिक जबाबदारी आहे. लहान वयातच विद्यार्थ्यांमध्ये निसर्गाविषयी प्रेम आणि पर्यावरण संवर्धनाची जाणीव निर्माण झाल्यास भविष्यात अधिक जबाबदार आणि पर्यावरणपूरक समाज घडण्यास मदत होईल, असेही तायडे यांनी मार्गदर्शन करताना सांगितले.
वृक्षांचे महत्त्व विद्यार्थ्यांना समजावून सांगितले
यावेळी संत मुक्ताबाई माध्यमिक विद्यालयाचे ज्येष्ठ शिक्षक श्री. जे. ए. पाटील सर यांचीही उपस्थिती होती. त्यांनी विद्यार्थ्यांना वृक्षांचे मानवी जीवनातील महत्त्व समजावून सांगितले. झाडे केवळ सावली किंवा फळे देत नाहीत, तर पर्यावरणाचा समतोल राखणे, हवा शुद्ध ठेवणे आणि जैवविविधतेचे संवर्धन करणे यामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते, असे त्यांनी सांगितले. 
भविष्यातील पिढ्यांसाठी नैसर्गिक साधनसंपत्ती आणि हिरवाई जपणे आवश्यक आहे. त्यामुळे प्रत्येक विद्यार्थ्याने वृक्षारोपणासोबतच लावलेल्या झाडांचे संगोपन करण्याची जबाबदारी स्वीकारावी, असे आवाहनही त्यांनी केले.
विद्यार्थ्यांच्या कल्पकतेला पर्यावरण संवर्धनाची जोड
हा संपूर्ण सर्जनशील आणि प्रेरणादायी उपक्रम शाळेचे कला शिक्षक श्री. रोशन पाटील यांच्या संकल्पनेतून आणि मार्गदर्शनाखाली पार पडला. विद्यार्थ्यांनी कलाकृती तयार करताना दाखविलेली कल्पकता आणि त्याला पर्यावरण संवर्धनाची दिलेली जोड यामुळे उपक्रमाला वेगळे महत्त्व प्राप्त झाले.
गणेशोत्सवासारख्या सणाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना पर्यावरण संवर्धनाचा प्रत्यक्ष अनुभव देण्याचा हा प्रयत्न असल्याने विद्यार्थ्यांमध्ये निसर्गाविषयीची आस्था, सर्जनशीलता आणि सामाजिक जबाबदारीची भावना विकसित होण्यास मदत झाली. मूर्ती तयार करणे, त्यामध्ये बियांचा समावेश करणे आणि नंतर त्या कलाकृतीतून नवीन झाडाची निर्मिती होण्याची संकल्पना विद्यार्थ्यांसाठी अनुभवाधारित शिक्षणाचा एक वेगळा नमुना ठरली.
शाळेच्या उपक्रमाचे कौतुक
शाळेचे प्राचार्य श्री. दीपक पाटील सर तसेच सर्व शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांच्या या पर्यावरणपूरक उपक्रमाचे कौतुक केले. सण, संस्कृती, कला आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा सुंदर समन्वय साधणारे असे उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी उपयुक्त ठरतात, अशी भावना यावेळी व्यक्त करण्यात आली.
परंपरा जपत असतानाच पर्यावरणाची काळजी घेता येते, हा संदेश संत मुक्ताबाई इंग्लिश मीडियम स्कूलच्या विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमातून दिला. शाडू माती, देशी वृक्षांच्या बिया आणि विद्यार्थ्यांची सर्जनशीलता यांच्या माध्यमातून गणेशोत्सवाला वृक्षसंवर्धनाची जोड देणारा हा उपक्रम पर्यावरणपूरक उत्सवाचा एक प्रेरणादायी प्रयोग ठरला.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
