मशरूम शेती सुरू करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी बॅग तयार करण्याचे संपूर्ण मार्गदर्शन. दर्जेदार स्पॉनपासून बॅग व्यवस्थापन आणि उत्पादनातील चुका टाळण्यापर्यंतची माहिती.
मशरूम शेतीमध्ये पेंढ्याची योग्य प्रक्रिया झाल्यानंतर पुढील महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे मशरूम बॅग तयार करणे. विशेषतः ऑयस्टर किंवा धिंगरी मशरूम उत्पादनात पेंढा, दर्जेदार स्पॉन आणि योग्य आकाराची बॅग यांचा योग्य समन्वय आवश्यक असतो. बॅग तयार करताना स्वच्छता, पेंढ्यातील योग्य ओलावा, स्पॉनचे योग्य प्रमाण, बॅगमध्ये पेंढा भरण्याची पद्धत, योग्य दाब, छिद्रांची रचना आणि बॅग ठेवण्याची पद्धत या सर्व गोष्टी उत्पादनावर परिणाम करतात. बॅग तयार करण्याच्या प्रक्रियेत छोटी चूक झाली तरी मायसेलियमची वाढ मंदावणे, दूषितपणा वाढणे किंवा उत्पादन कमी होणे अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे नवशिक्या शेतकऱ्यांनी ही प्रक्रिया घाई न करता शास्त्रीय पद्धतीने समजून घेणे आवश्यक आहे.
मशरूम बॅग म्हणजे काय?
मशरूम बॅग म्हणजे पेंढा आणि मशरूमचे स्पॉन भरून मायसेलियमची वाढ होण्यासाठी तयार केलेले उत्पादन माध्यम असलेली पिशवी. या बॅगमध्ये पेंढा मशरूमच्या वाढीसाठी आधार देतो, तर स्पॉनमधील मायसेलियम हळूहळू संपूर्ण माध्यमात पसरते. योग्य तापमान, आर्द्रता, वायुवीजन आणि स्वच्छता मिळाल्यानंतर पुढील टप्प्यात मशरूमची फळधारणा होते.
बॅग ही फक्त प्लास्टिकची पिशवी नसून मशरूमच्या उत्पादनासाठी तयार केलेले नियंत्रित सूक्ष्म वातावरण म्हणून तिच्याकडे पाहणे अधिक योग्य आहे.
बॅग तयार करण्यापूर्वी काय तयारी करावी?
बॅग तयार करण्यापूर्वी सर्व साहित्य तयार ठेवणे आवश्यक आहे. पेंढा योग्य प्रकारे कापलेला आणि पाश्चरायझेशन किंवा संबंधित प्रक्रिया केलेला असावा. त्यातील अतिरिक्त पाणी निघून गेलेले असावे आणि पेंढा मशरूमच्या स्पॉनसाठी योग्य तापमानापर्यंत थंड झालेला असावा.
याशिवाय दर्जेदार स्पॉन, उत्पादनासाठी योग्य बॅग, स्वच्छ टेबल किंवा प्लास्टिक शीट, स्वच्छ हातमोजे, बॅग बांधण्यासाठी आवश्यक साहित्य आणि छिद्रे करण्यासाठी स्वच्छ साधन तयार ठेवावे. बॅग तयार करण्याची जागा आधीच स्वच्छ करून घ्यावी.
गरम पेंढ्यामध्ये स्पॉन मिसळू नये. पेंढा पुरेसा थंड झाल्यानंतरच स्पॉन मिसळण्याची प्रक्रिया सुरू करावी.
योग्य बॅगची निवड का महत्त्वाची?
मशरूम उत्पादनासाठी वापरली जाणारी बॅग मजबूत, स्वच्छ आणि संबंधित उत्पादन पद्धतीसाठी योग्य असावी. बॅगचा आकार उत्पादनाचे प्रमाण, पेंढ्याचे वजन आणि शेतकऱ्याची व्यवस्थापन पद्धत यावर अवलंबून असतो.
खूप मोठी बॅग घेतल्यास तिच्या आतील माध्यमाचे व्यवस्थापन कठीण होऊ शकते. खूप छोटी बॅग घेतल्यास श्रम आणि पॅकिंगचा खर्च वाढू शकतो. त्यामुळे आपल्या उत्पादन क्षमतेनुसार योग्य आकाराची बॅग निवडणे महत्त्वाचे आहे.
पेंढ्यातील ओलावा योग्य आहे का ते तपासा
बॅग तयार करण्यापूर्वी पेंढ्यातील ओलावा तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पेंढा खूप कोरडा असल्यास मायसेलियमच्या वाढीसाठी आवश्यक ओलावा कमी पडू शकतो. दुसरीकडे पेंढ्यामध्ये अतिरिक्त पाणी राहिल्यास बॅगमध्ये हवा खेळती राहण्यावर परिणाम होऊ शकतो आणि दूषितपणाचा धोका वाढू शकतो.
पेंढा प्रक्रिया केल्यानंतर तो व्यवस्थित निथळलेला असावा. नवशिक्या शेतकऱ्यांनी केवळ हाताने अंदाज घेण्याऐवजी प्रत्यक्ष प्रशिक्षणामध्ये योग्य ओलावा कसा ओळखायचा हे शिकणे फायदेशीर ठरते.
उद्देश पेंढा फक्त ओला ठेवणे नसून मशरूमच्या मायसेलियमसाठी योग्य आर्द्रता असलेले माध्यम तयार करणे हा आहे.
स्पॉनची गुणवत्ता तपासणे आवश्यक
बॅग तयार करण्यापूर्वी स्पॉनची गुणवत्ता तपासावी. स्पॉनमध्ये मायसेलियमची चांगली वाढ दिसते का, पॅकेट व्यवस्थित आहे का, अनैसर्गिक रंगाचे डाग आहेत का, दुर्गंधी येते का किंवा दूषितपणाची चिन्हे आहेत का हे पाहावे.
संशयास्पद किंवा दूषित स्पॉन मोठ्या प्रमाणावर उत्पादनात वापरू नये. कारण एका खराब स्पॉनमुळे संपूर्ण बॅचच्या उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता असते.
बॅग भरण्याच्या प्रमुख पद्धती
ऑयस्टर मशरूमसाठी बॅग भरण्याच्या विविध पद्धती वापरल्या जातात. त्यापैकी थर पद्धत आणि मिश्रण पद्धत प्रचलित आहेत.
थर पद्धतीमध्ये बॅगमध्ये पेंढ्याचा एक थर भरल्यानंतर त्यावर स्पॉन पसरवला जातो आणि त्यानंतर पुन्हा पेंढ्याचा थर व स्पॉन अशा पद्धतीने बॅग भरली जाते. यामुळे स्पॉन उत्पादन माध्यमाच्या वेगवेगळ्या भागात पसरतो.
मिश्रण पद्धतीमध्ये योग्य प्रमाणातील स्पॉन पेंढ्यामध्ये समान रीतीने मिसळून त्यानंतर ते मिश्रण बॅगमध्ये भरले जाते.
कोणती पद्धत वापरायची हे संबंधित मशरूम प्रजाती, प्रशिक्षण पद्धती आणि उत्पादन युनिटच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असते.
थर पद्धतीने बॅग कशी भरावी?
थर पद्धतीत सर्वप्रथम बॅगच्या तळाशी प्रक्रिया केलेला पेंढा भरला जातो. त्यावर स्पॉन समान रीतीने पसरवला जातो. त्यानंतर पुन्हा पेंढ्याचा थर आणि त्यावर स्पॉन अशा प्रकारे पुढील थर तयार केले जातात.
स्पॉन एका ठिकाणी मोठ्या प्रमाणात साठवण्याऐवजी तो उपलब्ध पृष्ठभागावर समान रीतीने पसरवण्याचा प्रयत्न करावा. यामुळे मायसेलियमला माध्यमाच्या विविध भागांमध्ये वाढण्यास मदत होते.
बॅग भरताना प्रत्येक थर व्यवस्थित बसवावा; मात्र पेंढा अतिशय जोराने दाबून भरू नये.
स्पॉनचे प्रमाण किती ठेवावे?
स्पॉनचे प्रमाण हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. मात्र सर्व मशरूम प्रजाती आणि सर्व उत्पादन पद्धतींसाठी एकच प्रमाण लागू होत नाही. पेंढ्याचे वजन, त्याची अवस्था, मशरूमची प्रजाती, स्पॉनची गुणवत्ता, बॅगचा आकार आणि उत्पादन तंत्र यानुसार प्रमाण बदलू शकते.
म्हणून इंटरनेटवरील कोणतेही एक प्रमाण सर्व बॅगसाठी लागू करण्याऐवजी प्रशिक्षित तज्ज्ञ, कृषी विज्ञान केंद्र किंवा विश्वासार्ह स्पॉन पुरवठादाराने दिलेल्या तांत्रिक मार्गदर्शनानुसार स्पॉनचे प्रमाण ठरवावे.
स्पॉन कमी पडल्यास मायसेलियमची वाढ मंदावू शकते, तर अनावश्यकपणे जास्त स्पॉन वापरल्यास उत्पादन खर्च वाढतो.
बॅग खूप घट्ट भरू नये
मशरूम बॅग तयार करताना पेंढा व्यवस्थित बसवणे गरजेचे आहे; मात्र बॅगमध्ये पेंढा अतिशय घट्ट दाबून भरू नये. उत्पादन माध्यमामध्ये योग्य रचना आणि हवा खेळती राहण्यासाठी आवश्यक जागा असणे महत्त्वाचे आहे.
अतिघट्ट बॅगमध्ये हवा खेळती राहण्यास अडथळा निर्माण होऊ शकतो. यामुळे मायसेलियमच्या वाढीवर परिणाम होऊ शकतो.
दुसरीकडे बॅग खूप सैल भरल्यास माध्यम एकसंध राहत नाही. त्यामुळे पेंढा ना अतिघट्ट ना अतिसैल अशा पद्धतीने भरावा.
बॅग बांधण्याची पद्धत
बॅग पूर्ण भरल्यानंतर तिचे तोंड व्यवस्थित बंद करावे. बॅगमध्ये अनावश्यक हवा किंवा मोठी पोकळी राहणार नाही याची काळजी घ्यावी. मात्र उत्पादन पद्धतीनुसार आवश्यक वायुवीजनाची व्यवस्था असणेही महत्त्वाचे आहे.
बॅग बांधण्यासाठी स्वच्छ आणि योग्य साहित्य वापरावे. बॅगच्या तोंडावर माती, धूळ किंवा इतर दूषित पदार्थ लागू देऊ नयेत.
बॅगमध्ये छिद्रे का केली जातात?
ऑयस्टर मशरूमच्या उत्पादनात मायसेलियमची वाढ पूर्ण झाल्यानंतर मशरूमच्या फळधारणेसाठी बॅगमध्ये योग्य ठिकाणी छिद्रे किंवा उघड्या जागा तयार केल्या जातात.
छिद्रे करण्याची पद्धत उत्पादन तंत्रानुसार बदलू शकते. काही पद्धतींमध्ये बॅग तयार करतानाच विशिष्ट प्रकारची छिद्रे ठेवली जातात, तर काही पद्धतींमध्ये मायसेलियमची वाढ झाल्यानंतर छिद्रे केली जातात.
म्हणून छिद्रांचा आकार, संख्या आणि वेळ आपल्या उत्पादन पद्धतीनुसार निश्चित करावी.
छिद्रे खूप मोठी किंवा जास्त करू नका
बॅगमध्ये अनावश्यकपणे मोठी किंवा खूप जास्त छिद्रे केल्यास माध्यमातील ओलावा टिकवणे कठीण होऊ शकते. तसेच दूषितपणाचा धोका वाढू शकतो.
दुसरीकडे आवश्यक वायुवीजन नसेल तर मशरूमच्या वाढीवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे छिद्रांची रचना उत्पादन पद्धतीनुसार ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
बॅगवर तारीख आणि बॅच क्रमांक लिहा
व्यावसायिक मशरूम उत्पादनासाठी प्रत्येक बॅगची किंवा बॅचची नोंद ठेवणे खूप उपयुक्त आहे. बॅग तयार केल्याची तारीख, मशरूमचा प्रकार, स्पॉनची बॅच आणि आवश्यक असल्यास पेंढ्याची प्रक्रिया याची माहिती लिहून ठेवता येते.
उदाहरणार्थ, “बॅच-०१ | ऑयस्टर | तारीख” अशा प्रकारे नोंद केल्यास पुढे उत्पादनाचा कालावधी आणि मिळालेले उत्पादन याची तुलना करता येते.
ही साधी नोंद भविष्यात व्यवसाय वाढवताना खूप उपयोगी ठरते.
तयार बॅग कुठे ठेवाव्यात?
बॅग तयार झाल्यानंतर त्या उत्पादनासाठी योग्य अशा स्वच्छ शेडमध्ये ठेवाव्यात. शेडमध्ये थेट सूर्यप्रकाश येणार नाही आणि अनावश्यक धूळ, कीटक किंवा पावसाचे पाणी प्रवेश करणार नाही याची काळजी घ्यावी.
बॅग थेट जमिनीवर ठेवण्याऐवजी उत्पादन पद्धतीनुसार रॅक, दोरी किंवा इतर आधारव्यवस्था वापरता येते. बॅगमध्ये हवा खेळती राहण्यासाठी आणि निरीक्षण करता यावे यासाठी योग्य अंतर ठेवावे.
बॅग तयार केल्यानंतर तापमान आणि आर्द्रता महत्त्वाची
बॅग तयार करणे ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर उत्पादन संपत नाही. पुढील टप्प्यात मायसेलियमची वाढ होण्यासाठी संबंधित मशरूमच्या प्रकाराला योग्य वातावरण आवश्यक असते.
विशेषतः तापमान, आर्द्रता, प्रकाश, वायुवीजन आणि स्वच्छता यांचे व्यवस्थापन करावे. ऑयस्टर मशरूमच्या वेगवेगळ्या स्ट्रेननुसार वातावरणाची आवश्यकता बदलू शकते. त्यामुळे स्थानिक हवामान आणि वापरलेल्या स्ट्रेननुसार तांत्रिक मार्गदर्शन घ्यावे.
बॅगमध्ये मायसेलियमची वाढ कशी ओळखावी?
योग्य परिस्थितीत स्पॉनमधील मायसेलियम हळूहळू पेंढ्यामध्ये पसरू लागते. काही काळानंतर पेंढ्याच्या भागावर पांढऱ्या मायसेलियमची वाढ दिसू लागते.
ही वाढ समान आणि निरोगी दिसते का, बॅगमध्ये अनैसर्गिक रंगाचे डाग आहेत का किंवा दुर्गंधी येते का, याचे नियमित निरीक्षण करावे.
नियमित निरीक्षणामुळे दूषितपणा किंवा इतर समस्या लवकर ओळखता येतात.
दूषित बॅग आढळल्यास काय करावे?
बॅगमध्ये हिरवे, काळे किंवा इतर असामान्य रंगाचे डाग, कुबट वास किंवा संशयास्पद वाढ दिसल्यास ती बॅग इतर बॅगपासून शक्य तितकी लवकर वेगळी करावी.
दूषित बॅग उघडून त्यातील साहित्य इतर बॅगजवळ हाताळणे टाळावे. अशा बॅगचे व्यवस्थापन स्थानिक तज्ज्ञाच्या मार्गदर्शनानुसार करावे.
दूषित बॅग हाताळल्यानंतर हात, साधने आणि संपर्कात आलेली जागा स्वच्छ करणे आवश्यक आहे.
मशरूम बॅग तयार करताना होणाऱ्या १० सामान्य चुका
१. निकृष्ट पेंढा वापरणे
बुरशीग्रस्त, कुजलेला किंवा अत्यंत खराब पेंढा वापरल्यास उत्पादनात समस्या येऊ शकते.
२. पेंढ्याचे पाश्चरायझेशन योग्य न करणे
अपुर्या प्रक्रियेमुळे स्पर्धात्मक सूक्ष्मजीव राहू शकतात.
३. गरम पेंढ्यात स्पॉन मिसळणे
अति उष्णतेमुळे स्पॉनमधील मायसेलियमचे नुकसान होऊ शकते.
४. दूषित स्पॉन वापरणे
दर्जाहीन स्पॉनमुळे संपूर्ण बॅचच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.
५. पेंढा खूप ओला ठेवणे
अतिरिक्त पाण्यामुळे बॅगमध्ये हवा खेळती राहण्यावर परिणाम होऊ शकतो.
६. पेंढा खूप कोरडा ठेवणे
अपुर्या ओलाव्यामुळे मायसेलियमच्या वाढीवर परिणाम होऊ शकतो.
७. बॅग अतिशय घट्ट भरणे
यामुळे माध्यमाची रचना आणि हवा खेळती राहण्यावर परिणाम होऊ शकतो.
८. अस्वच्छ हात किंवा साधने वापरणे
दूषितपणाचा धोका वाढतो.
९. छिद्रांची चुकीची रचना
अतिरिक्त छिद्रांमुळे ओलावा कमी होऊ शकतो, तर अपुरे वायुवीजनही समस्या निर्माण करू शकते.
१०. बॅगची नोंद न ठेवणे
बॅचची तारीख आणि उत्पादन नोंद नसल्यामुळे कोणत्या पद्धतीत चांगले उत्पादन मिळाले हे समजणे कठीण होते.
बॅग तयार करताना स्वच्छतेचे नियम
मशरूम बॅग तयार करण्याच्या प्रक्रियेत स्वच्छता हा सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. काम सुरू करण्यापूर्वी हात स्वच्छ धुवावेत. वापरली जाणारी साधने स्वच्छ ठेवावीत. पेंढा ठेवण्यासाठी वापरलेली जागा साफ असावी.
बॅग तयार करण्याच्या ठिकाणी प्राणी, पक्षी, अनावश्यक व्यक्तींची ये-जा किंवा धूळ होणार नाही याची काळजी घ्यावी. उत्पादनाच्या जागेत जुना किंवा दूषित पेंढा साठवून ठेवू नये.
लहान युनिटमध्ये बॅग तयार करताना काय काळजी घ्यावी?
लहान शेतकरी किंवा घरगुती पातळीवर मशरूम उत्पादन सुरू करत असल्यास सुरुवातीला लहान बॅचमध्ये बॅग तयार करणे फायदेशीर ठरते. उदाहरणार्थ, संपूर्ण उपलब्ध पेंढा एका दिवसात वापरण्याऐवजी काही बॅग तयार करून त्यांचे निरीक्षण करावे.
यामुळे पेंढ्याची प्रक्रिया, स्पॉनचे प्रमाण, बॅगची रचना आणि शेडमधील वातावरण याचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो. पहिल्या बॅचमधील चुका पुढील बॅचमध्ये सुधारता येतात.
व्यावसायिक उत्पादनात बॅग व्यवस्थापन कसे करावे?
व्यावसायिक युनिटमध्ये एकाच दिवशी मोठ्या प्रमाणात बॅग तयार करण्याऐवजी बॅचनुसार उत्पादनाचे नियोजन करता येते. प्रत्येक बॅचला क्रमांक देऊन त्याची तारीख, वापरलेला पेंढा, स्पॉनचा स्रोत, बॅगची संख्या, दूषित बॅग आणि उत्पादनाची नोंद ठेवावी.
यामुळे व्यवसायातील खर्च आणि उत्पादन यांचे विश्लेषण करणे सोपे जाते. कोणत्या स्पॉनच्या बॅचमधून चांगले उत्पादन मिळाले, कोणत्या पेंढ्याच्या प्रक्रियेत कमी दूषितपणा झाला आणि कोणत्या कालावधीत उत्पादन चांगले मिळाले हे समजू शकते.
मशरूम बॅग तयार करणे म्हणजे फक्त पेंढा भरणे नाही
अनेक नवशिक्या उत्पादकांना मशरूम बॅग तयार करणे म्हणजे पेंढा आणि स्पॉन प्लास्टिकच्या पिशवीत भरून घेणे एवढेच वाटते. प्रत्यक्षात ही एक नियंत्रित उत्पादन प्रक्रिया आहे.
पेंढ्याची गुणवत्ता, पाश्चरायझेशन, ओलावा, स्पॉनची गुणवत्ता, स्वच्छता, बॅगची रचना आणि पुढील वातावरण या सर्व गोष्टी एकमेकांशी जोडलेल्या आहेत. त्यामुळे एका घटकाकडे दुर्लक्ष केल्यास संपूर्ण उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.
नवशिक्या शेतकऱ्यांसाठी विशेष सल्ला
मशरूम शेतीचा पहिला प्रयोग करताना मोठ्या प्रमाणावर बॅग तयार करण्याऐवजी लहान प्रमाणात सुरुवात करावी. शक्य असल्यास प्रत्यक्ष मशरूम शेती प्रशिक्षण घ्यावे आणि अनुभवी उत्पादकाच्या फार्मला भेट देऊन बॅग तयार करण्याची प्रक्रिया प्रत्यक्ष पाहावी.
विशेषतः पेंढ्यातील योग्य ओलावा, स्पॉनचे प्रमाण, बॅगमध्ये भरण्याची घनता आणि दूषितपणा ओळखणे या गोष्टी प्रत्यक्ष पाहिल्यास त्या अधिक चांगल्या प्रकारे समजतात.
मशरूम बॅग तयार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया एका नजरेत
दर्जेदार पेंढा निवडा → पेंढा योग्य आकारात कापा → पाश्चरायझेशन/योग्य प्रक्रिया करा → अतिरिक्त पाणी काढा → पेंढा थंड करा → दर्जेदार स्पॉन तपासा → स्वच्छ जागेत बॅग तयार करा → पेंढा व स्पॉन योग्य पद्धतीने भरा → बॅग अतिघट्ट करू नका → योग्य छिद्रे करा → बॅच क्रमांक व तारीख लिहा → स्वच्छ शेडमध्ये ठेवा → तापमान व आर्द्रता व्यवस्थापित करा → दररोज निरीक्षण करा → दूषित बॅग वेगळी करा.
मशरूम बॅग तयार करण्याची योग्य पद्धत ही मशरूम उत्पादनातील अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. दर्जेदार पेंढा आणि चांगला स्पॉन असला तरी बॅग तयार करताना स्वच्छता, ओलावा आणि योग्य रचना राखली नाही तर उत्पादनावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो.
बॅग तयार करताना पेंढा योग्य प्रकारे प्रक्रिया केलेला, स्वच्छ आणि योग्य ओलावा असलेला असावा. स्पॉन दर्जेदार असावा आणि तो पेंढा पुरेसा थंड झाल्यानंतरच मिसळावा. बॅगमध्ये पेंढा आणि स्पॉन योग्य पद्धतीने भरावा, अतिघट्ट दाबू नये आणि उत्पादन पद्धतीनुसार योग्य छिद्रे ठेवावीत. तयार बॅग स्वच्छ, नियंत्रित वातावरणात ठेवून नियमित निरीक्षण करणे आवश्यक आहे.
मशरूम शेतीत यश मिळवण्यासाठी “दर्जेदार स्पॉन + योग्य पेंढा + योग्य बॅग व्यवस्थापन + स्वच्छता + नियंत्रित वातावरण” या पाच गोष्टींचा समतोल राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
🍄 पुढील भागात
१०. मशरूम उत्पादनासाठी तापमान व आर्द्रता किती असावी?
ऑयस्टर, मिल्की आणि बटन मशरूमसाठी तापमान व आर्द्रतेच्या गरजा वेगवेगळ्या असतात. पुढील भागात मायसेलियम वाढीपासून मशरूमच्या फळधारणेपर्यंत तापमान, आर्द्रता, वायुवीजन आणि प्रकाशाचे व्यवस्थापन सविस्तर जाणून घेऊया.
— स्थानिक समाचार | शेती विशेष
बातमी आपल्या परिसराची
www.sthaniksamachar.com
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
