अमरावतीतील भारतीय महाविद्यालयाच्या प्राचार्य डॉ. आराधना वैद्य यांच्या प्रदीर्घ कार्यप्रवासाचा आणि नव्या जबाबदाऱ्यांच्या सुरुवातीचा प्रेरणादायी आढावा.
भारतीय महाविद्यालय, अमरावतीच्या प्राचार्य डॉ. आराधना वैद्य यांच्या सेवापूर्ती निमित्त आयोजित सन्मान सोहळ्यात त्यांच्या कर्तृत्व, माणुसकी, शिस्तप्रियता, संवेदनशीलता आणि संस्थानिर्मितीच्या कार्याचा गौरव करण्यात आला. प्राचार्यपदावरील सेवापूर्ती हा केवळ एका प्रशासकीय पर्वाचा समारोप नसून नव्या जबाबदाऱ्यांसह नव्या पर्वाची सुरुवात असल्याचे यावेळी व्यक्त करण्यात आले.
मराठी विभाग प्रमुख डॉ. मीता कांबळे यांनी डॉ. आराधना वैद्य यांच्या कार्याचा आणि व्यक्तिमत्त्वाचा आढावा घेताना त्यांच्या प्रदीर्घ कार्यप्रवासातील विविध पैलू उलगडले. “पूर्तता एका यशस्वी पर्वाची… खुणावती क्षितिजे नवसंकल्पाची…” या भावनेतून त्यांनी डॉ. वैद्य यांच्या सेवापूर्तीचा गौरव केला.
भारतीय महाविद्यालयाशी डॉ. आराधना वैद्य यांची १९८७ पासूनची नाळ असून, महाविद्यालय हे त्यांच्या दृष्टीने केवळ कार्यस्थळ नसून “माझे माहेर” असल्याचे त्या आत्मीयतेने सांगत असत. अध्यापन, प्रशासन, विद्यार्थी विकास, संशोधन आणि संस्थेच्या पायाभूत सुविधांच्या विकासात त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिल्याचे डॉ. कांबळे यांनी नमूद केले.
प्राचार्य म्हणून कार्य करताना महाविद्यालयात सुसज्ज ग्रंथालय, वातानुकूलित ऑडिटोरियम, स्टाफ रूम, संशोधन प्रयोगशाळा, कॅम्पसचे सौंदर्यीकरण, ४० किलोवॅट क्षमतेची सौरऊर्जा व्यवस्था आणि रेन वॉटर हार्वेस्टिंग यांसारख्या सुविधा व उपक्रमांना चालना देण्यात आली. संस्थेचा विकास म्हणजे केवळ इमारती उभारणे नव्हे, तर विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना दिशा देणे, हा त्यांच्या नेतृत्वाचा दृष्टिकोन असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी वातानुकूलित अभ्यासिका व स्पर्धा परीक्षा केंद्र उभारण्यात आले. सुमारे ११० विद्यार्थ्यांना एकाच वेळी अभ्यास करता येईल, अशी सुविधा निर्माण झाली. माजी विद्यार्थ्यांच्या सहकार्याने सुमारे १९ लाख रुपयांचा निधी उभारण्यात आला. या उपक्रमातून CRPF, न्यायालयीन स्टेनोग्राफर आणि क्लार्क पदांवर विद्यार्थ्यांची निवड झाली, ही या कार्याची फलश्रुती असल्याचे डॉ. कांबळे यांनी नमूद केले.
संशोधन संस्कृती विकसित करण्यासाठी विविध विभागांत नऊ संशोधन केंद्रांची स्थापना करण्यात आली. प्राध्यापकांनी संशोधन लेखन करावे, पुस्तके लिहावीत आणि मान्यताप्राप्त नियतकालिकांमध्ये संशोधन प्रकाशित करावे, यासाठी डॉ. वैद्य यांनी प्रोत्साहन दिले. त्यामुळे त्यांचा दृष्टिकोन “महाविद्यालय कसे चालवायचे?” यापेक्षा “महाविद्यालय कसे घडवायचे?” असा राहिला, असे डॉ. कांबळे यांनी स्पष्ट केले.
विद्यार्थ्यांशी असलेला त्यांचा जिव्हाळा हा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा विशेष पैलू असल्याचेही त्यांनी सांगितले. बहुजन समाजातील तसेच तळागाळातील विद्यार्थ्यांना आर्थिक व शैक्षणिक मदतीचा हात देत त्यांनी अनेक विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाला आधार दिला. शिस्तीचा आग्रह असला तरी विद्यार्थ्यांशी संवाद साधताना माणुसकी आणि आपुलकी कायम ठेवली. चुकीच्या मार्गावर गेलेल्या विद्यार्थ्यांना समजावून सांगून त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात सकारात्मक परिवर्तन घडवून आणण्याचे कार्य त्यांनी केले.
“खऱ्या शिक्षकाची ही किमया होय,” असे नमूद करत डॉ. कांबळे यांनी विद्यार्थ्यांच्या परिवर्तनाच्या काही अनुभवांचाही उल्लेख केला. एका विद्यार्थ्यांच्या समूहाकडून महाविद्यालयातील पंखा गमतीत खराब झाल्यानंतर डॉ. वैद्य यांनी त्यांना शिस्त लावली. त्याच विद्यार्थ्यांनी पुढे क्रीडा विभागाच्या मार्गदर्शनाखाली फुटबॉलमध्ये सुवर्णपदक मिळविल्याचा अनुभवही त्यांनी सांगितला.
डॉ. आराधना वैद्य यांच्या व्यक्तिमत्त्वावर त्यांच्या वडिलांच्या सामाजिक आणि वैचारिक वारशाचा प्रभाव असल्याचेही डॉ. कांबळे यांनी सांगितले. भारतीय महाविद्यालयाच्या उभारणीत महत्त्वाची भूमिका बजावणारे अण्णासाहेब वैद्य यांच्या विचारांचा वारसा त्यांनी पुढे नेला. बहुजन विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी असलेली तळमळ, सामाजिक भान, प्रखर बुद्धिवाद आणि मानवतेची आच त्यांच्या कार्यातून दिसून येते, असे त्यांनी नमूद केले.
त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील कठोर नेतृत्व आणि कोमल संवेदनशीलता यांचा संगमही त्यांनी अधोरेखित केला. कर्मचाऱ्यांशी कुटुंबीयांप्रमाणे वागणे, त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि आवश्यकतेनुसार मदतीचा हात देणे, ही त्यांच्या नेतृत्वाची वैशिष्ट्ये असल्याचे त्यांनी सांगितले.
कोविड काळातही डॉ. वैद्य यांनी दाखविलेल्या धैर्याचा विशेष उल्लेख करण्यात आला. संपूर्ण परिसरात शुकशुकाट असताना त्या महाविद्यालयात उपस्थित राहून शिक्षक, विद्यार्थी आणि कर्मचाऱ्यांना धीर देत होत्या. कुटुंबातील सदस्यांना कोरोनाची बाधा झाल्यानंतरही त्यांनी परिस्थिती धैर्याने हाताळली. गरजू व्यक्तींना रुग्णालयात उपचारासाठी नेण्यापासून ते विविध अडचणींच्या वेळी मदत करण्यापर्यंत त्या कायम पुढे राहिल्या.
महाविद्यालयात आयोजित रक्तदान शिबिरांमध्ये त्या पहिल्या रक्तदात्या म्हणून सहभागी होत असल्याचेही डॉ. कांबळे यांनी सांगितले. मुलगा ईशान याने जंतर-मंतर येथे सुरू असलेल्या आंदोलनादरम्यान वाढदिवस साजरा करण्याचा निर्णय घेतला असता, त्याला आई म्हणून डॉ. वैद्य यांनी सक्रिय पाठिंबा दिल्याचाही उल्लेख त्यांनी केला.
प्राणीमात्रांबद्दलचे डॉ. वैद्य यांचे प्रेमही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा महत्त्वाचा पैलू असल्याचे सांगण्यात आले. घरातील जोई, महाविद्यालयातील डोमी तसेच रस्त्यांवरील श्वानांपर्यंत मुक्या जीवांची त्या जिव्हाळ्याने काळजी घेतात. “विश्वास म्हणजे काय, हे मुक्या जीवांच्या डोळ्यांतूनच कळते,” असा भावनिक अनुभव डॉ. कांबळे यांनी व्यक्त केला.
डॉ. आराधना वैद्य यांचा साहित्य, भाषा आणि विचारविश्वाशी असलेला संबंधही त्यांनी अधोरेखित केला. इंग्रजी भाषेचा गाढा अभ्यास, मराठी साहित्याची पार्श्वभूमी तसेच सिंधी आणि हिंदी भाषेचे संस्कार यामुळे त्यांचे व्यक्तिमत्त्व बहुआयामी बनल्याचे त्यांनी सांगितले. जात, धर्म, वंश आणि पंथ यांच्या पलीकडे जाऊन माणसाला “माणूस” म्हणून पाहण्याची त्यांची दृष्टी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची मोठी ताकद असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
विद्यापीठीय स्तरावरही डॉ. वैद्य यांनी विविध जबाबदाऱ्या पार पाडल्या. नॅक समन्वयक म्हणून तसेच नॅक पिअर टीमसाठी केलेले काम, विद्यापीठाच्या विविध शैक्षणिक प्रक्रियांमध्ये सहभाग आणि भारतीय विद्या मंदिराच्या जबाबदाऱ्या त्यांनी प्रभावीपणे सांभाळल्या.
प्राचार्यपदाची सेवा पूर्ण होत असली तरी डॉ. आराधना वैद्य यांच्या नव्या जबाबदाऱ्यांची सुरुवात होत आहे. भारतीय विद्या मंदिराच्या अध्यक्षपदाची जबाबदारी त्या पुढे सांभाळणार असून, तीन महाविद्यालयांच्या विकासाला आणि समाजाभिमुख कार्याला त्यांच्या अनुभवाचा लाभ मिळेल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला.
सेवापूर्तीच्या निमित्ताने त्यांच्या पुढील आयुष्याबाबतच्या स्वप्नांचाही उल्लेख करण्यात आला. ट्रेकिंग करणे, मैत्रिणींसोबत रोड ट्रिप करणे, पहाडी प्रदेशात मुलगा ईशानच्या मदतीने कॅफे सुरू करणे आणि साहित्य-कवितेच्या सहवासात जीवनाचा आनंद घेणे, अशा विविध नव्या संकल्पनांकडे त्या उत्साहाने पाहत असल्याचे डॉ. कांबळे यांनी सांगितले.
“पद निवृत्त होते; व्यक्तिमत्त्व निवृत्त होत नाही. सेवा संपते; संस्कार संपत नाहीत. जबाबदारी बदलते; कर्तृत्वाचा ठसा पुसला जात नाही. एक अध्याय पूर्ण होतो; पण प्रेरणेची कथा पुढे सुरूच राहते,” या शब्दांत डॉ. कांबळे यांनी डॉ. आराधना वैद्य यांच्या सेवापूर्तीचा गौरव केला.
सेवापूर्तीच्या सन्मान सोहळ्याच्या निमित्ताने व्यक्त झालेल्या शुभेच्छांमध्ये त्यांच्या पुढील वाटचालीसाठी निरामय आनंद, नव्या संकल्पांना दिशा आणि शैक्षणिक क्षेत्राला त्यांच्या अनुभवाचा अधिक व्यापक लाभ मिळावा, अशी सदिच्छा व्यक्त करण्यात आली.
डॉ. मीता कांबळे
मराठी विभाग प्रमुख,
भारतीय महाविद्यालय, अमरावती
प्रा. डॉ. प्रशांत विघे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सक्रिय योगदानकर्ता असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील माहिती आणि लेख उपलब्ध करून देतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष लेखणीच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. आपल्या लेखणीच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी लेख प्रकाशित करतात.
मो. क्र. -९३२६८७७७४९
