क्विक हील फाउंडेशनच्या मार्गदर्शनातून कासोदा विद्यालयात सायबर सुरक्षा जनजागृती. ‘थांबा, विचार करा आणि मगच क्लिक करा’चा विद्यार्थ्यांना संदेश.
आजच्या डिजिटल युगात इंटरनेट, स्मार्टफोन, सोशल मीडिया, ऑनलाइन शिक्षण तसेच डिजिटल पेमेंटचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. तंत्रज्ञानामुळे दैनंदिन जीवन अधिक सोपे आणि गतिमान झाले असले तरी त्यासोबतच सायबर फसवणूक, ऑनलाइन गैरप्रकार, बनावट लिंक, खोटे संदेश, सोशल मीडिया अकाउंट हॅकिंग आणि वैयक्तिक माहितीच्या गैरवापराचे धोकेही वाढले आहेत. विशेषतः लहान वयातील विद्यार्थी इंटरनेटचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करीत असल्याने त्यांना डिजिटल जगातील संभाव्य धोक्यांची जाणीव करून देणे आणि सुरक्षित इंटरनेट वापराबाबत योग्य मार्गदर्शन करणे आवश्यक झाले आहे. याच उद्देशाने कासोदा येथील कस्तुरीबाई नंदराम मंत्री माध्यमिक विद्यालयात इयत्ता पाचवी ते सातवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी सायबर सुरक्षा जनजागृती सत्राचे आयोजन करण्यात आले.
क्विक हील फाउंडेशन यांच्या मार्गदर्शनातून आयोजित करण्यात आलेल्या या जनजागृती सत्रात विद्यार्थ्यांना सायबर सुरक्षेच्या विविध पैलूंबाबत अत्यंत सोप्या आणि विद्यार्थ्यांना सहज समजतील अशा पद्धतीने माहिती देण्यात आली. या वेळी दर्शना चौधरी व टीना पाटील यांनी विद्यार्थ्यांशी संवाद साधत इंटरनेटचा वापर करताना कोणती काळजी घ्यावी, ऑनलाइन जगतात कोणत्या प्रकारचे धोके उद्भवू शकतात आणि एखाद्या संशयास्पद परिस्थितीत विद्यार्थ्यांनी नेमकी कोणती पावले उचलावीत, याबाबत मार्गदर्शन केले. 
सत्रादरम्यान सायबर फसवणूक करणारे विविध प्रकारच्या युक्त्या वापरून नागरिकांना आपल्या जाळ्यात कसे ओढतात, याची उदाहरणांसह माहिती विद्यार्थ्यांना देण्यात आली. अनोळखी व्यक्तींकडून येणारे फोन, आकर्षक बक्षिसांचे आमिष दाखविणारे संदेश, बनावट लिंक, संशयास्पद वेबसाइट, खोटे सोशल मीडिया प्रोफाइल तसेच विविध कारणे सांगून वैयक्तिक माहिती मिळविण्याचे प्रयत्न याबाबत विद्यार्थ्यांना सावध करण्यात आले. इंटरनेटवर एखादी गोष्ट आकर्षक किंवा विश्वासार्ह वाटत असली तरी ती तात्काळ खरी मानण्याऐवजी तिची खात्री करणे आवश्यक असल्याचेही यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.
विद्यार्थ्यांना विशेषतः OTP, पासवर्ड, UPI PIN, एटीएम किंवा बँक खात्याशी संबंधित गोपनीय माहिती कोणत्याही व्यक्तीसोबत शेअर करू नये, असा महत्त्वपूर्ण संदेश देण्यात आला. बँक किंवा कोणतीही अधिकृत संस्था फोन करून OTP अथवा UPI PIN विचारत नाही, त्यामुळे अशा प्रकारची माहिती मागणाऱ्या व्यक्तीपासून सावध राहण्याचे आवाहन करण्यात आले. तसेच अनोळखी व्यक्तीने पाठविलेल्या लिंकवर क्लिक करणे, अज्ञात ॲप डाउनलोड करणे किंवा संशयास्पद वेबसाइटवर वैयक्तिक माहिती भरणे टाळावे, असेही विद्यार्थ्यांना सांगण्यात आले.
सोशल मीडियाचा वाढता वापर लक्षात घेता विद्यार्थ्यांना सोशल मीडिया अकाउंटच्या गोपनीयतेबाबतही मार्गदर्शन करण्यात आले. आपली वैयक्तिक माहिती, छायाचित्रे, मोबाईल क्रमांक, पत्ता, शाळेची माहिती किंवा इतर संवेदनशील तपशील अनोळखी व्यक्तींशी शेअर करू नयेत. सोशल मीडिया अकाउंटची प्रायव्हसी सेटिंग योग्य प्रकारे ठेवावी तसेच अनोळखी व्यक्तींच्या फ्रेंड रिक्वेस्ट किंवा मेसेजला प्रतिसाद देताना काळजी घ्यावी, असा सल्ला देण्यात आला. इंटरनेटवर एकदा माहिती किंवा छायाचित्र शेअर केल्यानंतर त्यावर पूर्ण नियंत्रण ठेवणे कठीण होऊ शकते, त्यामुळे काहीही पोस्ट करण्यापूर्वी विचार करणे महत्त्वाचे असल्याचे विद्यार्थ्यांच्या निदर्शनास आणून देण्यात आले.
ऑनलाइन शिक्षणाच्या माध्यमातून विविध शैक्षणिक संकेतस्थळे आणि ॲप्सचा वापर करणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी केवळ विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्मचा वापर करावा, आपले पासवर्ड सुरक्षित ठेवावेत आणि सार्वजनिक किंवा अनोळखी उपकरणांवर वैयक्तिक अकाउंट लॉगिन करताना विशेष काळजी घ्यावी, असेही सांगण्यात आले. मोबाईल हरवल्यास किंवा सोशल मीडिया अकाउंटमध्ये संशयास्पद हालचाली आढळल्यास पालक, शिक्षक किंवा संबंधित जबाबदार व्यक्तीला तातडीने माहिती देण्याचा सल्ला देण्यात आला.
या जनजागृती सत्राचे वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांना केवळ माहिती देण्याऐवजी प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून त्यांच्याशी थेट संवाद साधण्यात आला. विद्यार्थ्यांनी उत्स्फूर्तपणे सहभाग घेत विविध प्रश्न विचारले. ऑनलाइन फसवणूक झाल्यास काय करावे, बनावट लिंक कशी ओळखावी, अनोळखी व्यक्तीने सोशल मीडियावर संपर्क साधल्यास काय करावे, पासवर्ड कसा सुरक्षित ठेवावा अशा विविध विषयांवर विद्यार्थ्यांनी प्रश्न उपस्थित केले. मार्गदर्शकांनी विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांना सोप्या भाषेत उत्तरे देत त्यांच्या शंकांचे निरसन केले. त्यामुळे सत्र अधिक माहितीपूर्ण आणि प्रभावी ठरले. 
सायबर सुरक्षेबाबत जागरूकता ही केवळ प्रौढ व्यक्तींसाठी आवश्यक नसून विद्यार्थ्यांसाठीही तितकीच महत्त्वाची आहे. विद्यार्थी भविष्यातील डिजिटल समाजाचा महत्त्वाचा भाग असल्याने त्यांनी तंत्रज्ञानाचा वापर करताना जबाबदारी, सजगता आणि सुरक्षितता या तीन बाबी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे. इंटरनेटचा वापर पूर्णपणे टाळणे हा सायबर धोक्यांवरील उपाय नसून इंटरनेटचा योग्य, जबाबदार आणि सुरक्षित वापर शिकणे हा त्यावरील प्रभावी मार्ग असल्याचे या सत्रातून विद्यार्थ्यांना पटवून देण्यात आले.
आजच्या काळात एका छोट्याशा निष्काळजीपणामुळे वैयक्तिक माहिती चोरीला जाणे, सोशल मीडिया अकाउंटचा गैरवापर होणे किंवा आर्थिक फसवणुकीला सामोरे जाण्याची वेळ येऊ शकते. त्यामुळे कोणताही संदेश, फोन किंवा लिंक मिळाल्यानंतर घाईघाईने कृती करण्याऐवजी प्रथम त्याची सत्यता तपासणे आवश्यक आहे. ‘थांबा, विचार करा आणि मगच क्लिक करा’ हा महत्त्वपूर्ण सायबर सेफ्टी संदेश विद्यार्थ्यांना देत या जनजागृती सत्राचा समारोप करण्यात आला.
या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये इंटरनेट आणि डिजिटल साधनांचा सुरक्षित वापर करण्याबाबत जागरूकता निर्माण झाली असून, त्यांनी मिळालेली माहिती आपल्या कुटुंबीयांपर्यंत आणि मित्रपरिवारापर्यंत पोहोचवावी, अशी अपेक्षाही व्यक्त करण्यात आली. अशा प्रकारची सायबर सुरक्षा जनजागृती सत्रे सातत्याने आयोजित केल्यास विद्यार्थ्यांना डिजिटल जगातील संधींचा लाभ घेताना संभाव्य धोक्यांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यास निश्चितच मदत होईल.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
