सायबर फसवणुकीपासून सुरक्षित राहण्यासाठी निमखेडीतील नागरिकांना डिजिटल सुरक्षेचे धडे. OTP, KYC Fraud, Fake Job Offers, 2FA आणि Digital Footprint बाबत जनजागृती.
ग्रामीण भागातील नागरिकांमध्ये सायबर सुरक्षा, डिजिटल साक्षरता आणि सुरक्षित ऑनलाइन व्यवहाराबाबत जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने निमखेडी येथे सायबर सुरक्षा जनजागृती सत्राचे आयोजन करण्यात आले. डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर दिवसेंदिवस वाढत असताना ऑनलाइन फसवणुकीचे प्रकारही वाढत आहेत. अशा परिस्थितीत नागरिकांनी डिजिटल व्यवहार करताना कोणती काळजी घ्यावी, फसवणुकीचे प्रकार कसे ओळखावेत आणि सायबर गुन्ह्यांपासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे, याबाबत या सत्रातून सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले.
कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ, जळगाव येथील School of Computer Science विभागाच्या Field Project अंतर्गत हे जनजागृती सत्र आयोजित करण्यात आले होते. ग्रामीण भागातील नागरिकांपर्यंत सायबर सुरक्षेची माहिती सोप्या आणि प्रभावी पद्धतीने पोहोचविणे हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश होता. प्रा. Amle Sir यांच्या मार्गदर्शनाखाली हे सत्र पार पडले. यावेळी सुहानी चिखलकर यांनी उपस्थित नागरिकांना विविध प्रकारच्या ऑनलाइन फसवणुकीबाबत माहिती देत डिजिटल व्यवहार करताना घ्यावयाच्या खबरदारीच्या उपाययोजनांवर मार्गदर्शन केले.
सत्रामध्ये विशेषतः KYC Fraud, OTP Fraud, संशयास्पद Links, Fake Job Offers, Photo Morphing यांसारख्या सायबर फसवणुकीच्या प्रकारांबाबत नागरिकांना माहिती देण्यात आली. सायबर गुन्हेगार विविध आमिषे दाखवून नागरिकांकडून वैयक्तिक माहिती, बँक खात्याची माहिती किंवा गोपनीय संकेतांक मिळवण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीचा फोन, संदेश, ई-मेल किंवा सोशल मीडिया संदेश आल्यास त्यावर तातडीने विश्वास न ठेवता त्याची सत्यता तपासणे आवश्यक असल्याचे यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.
KYC Fraud संदर्भात बोलताना बँक खाते, मोबाईल क्रमांक किंवा अन्य सेवा बंद होणार असल्याचे सांगून नागरिकांना बनावट लिंकवर क्लिक करण्यास किंवा वैयक्तिक माहिती देण्यास भाग पाडले जाऊ शकते, याबाबत सावध करण्यात आले. त्याचप्रमाणे OTP Fraud टाळण्यासाठी बँक किंवा कोणतीही अधिकृत संस्था OTP, UPI PIN किंवा पासवर्ड मागत नाही, त्यामुळे कोणत्याही परिस्थितीत OTP, UPI PIN आणि पासवर्ड इतर व्यक्तीला सांगू नये, असे आवाहन करण्यात आले.
अनोळखी किंवा संशयास्पद Links वर क्लिक करणे टाळावे, तसेच मोबाईलवर आलेले संदेश, ई-मेल किंवा सोशल मीडिया पोस्टमधील लिंक उघडण्यापूर्वी ती अधिकृत आहे का, याची खात्री करावी, असे मार्गदर्शन करण्यात आले. विशेषतः बँक खाते अपडेट करणे, KYC पूर्ण करणे, बक्षीस मिळणे, नोकरीची संधी किंवा तातडीने पैसे मिळण्याचे आमिष दाखविणाऱ्या संदेशांमागे फसवणुकीचा धोका असू शकतो, त्यामुळे अशा संदेशांबाबत विशेष सतर्कता बाळगण्याचे सांगण्यात आले.
याशिवाय Fake Job Offers म्हणजेच बनावट नोकरीच्या ऑफर्सच्या माध्यमातून होणाऱ्या फसवणुकीबाबतही नागरिकांना जागरूक करण्यात आले. आकर्षक पगार, घरबसल्या काम, तातडीने नोकरी मिळण्याचे आश्वासन देऊन नोंदणी शुल्क, प्रशिक्षण शुल्क किंवा अन्य कारणांसाठी पैसे मागणाऱ्या ऑफर्सपासून सावध राहण्याचा सल्ला देण्यात आला. नोकरीसाठी कोणतीही रक्कम भरण्यापूर्वी संबंधित कंपनी किंवा संस्थेची अधिकृत माहिती तपासणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले.
Photo Morphing आणि सोशल मीडिया संबंधित फसवणुकीबाबतही नागरिकांना महत्त्वपूर्ण माहिती देण्यात आली. सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर वैयक्तिक फोटो, मोबाईल क्रमांक आणि इतर माहिती सार्वजनिकपणे शेअर करताना काळजी घ्यावी. फोटो किंवा वैयक्तिक माहितीचा गैरवापर होऊ शकतो, त्यामुळे सोशल मीडिया खात्यांची गोपनीयता सेटिंग्ज योग्य पद्धतीने ठेवणे आणि अनोळखी व्यक्तींशी वैयक्तिक माहिती शेअर न करणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले.
सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीने Strong Password आणि Two-Factor Authentication (2FA) यांचे महत्त्वही उपस्थितांना समजावून सांगण्यात आले. विविध ऑनलाइन खात्यांसाठी सहज ओळखता येतील असे पासवर्ड न वापरता मजबूत आणि वेगवेगळे पासवर्ड वापरणे गरजेचे आहे. शक्य असेल त्या सर्व खात्यांवर 2FA सुविधा सुरू केल्यास खात्यांच्या सुरक्षेत अतिरिक्त स्तराची भर पडते, अशी माहिती देण्यात आली. तसेच मोबाईल, ई-मेल आणि सोशल मीडिया खात्यांचे पासवर्ड नियमितपणे सुरक्षित ठेवण्याबाबतही मार्गदर्शन करण्यात आले.
Digital Footprint म्हणजेच इंटरनेटवर आपल्या ऑनलाइन वापरामुळे निर्माण होणाऱ्या डिजिटल ठशांबाबतही नागरिकांना माहिती देण्यात आली. आपण सोशल मीडिया, ऑनलाइन खरेदी, विविध अॅप्स आणि वेबसाइट्सवर शेअर केलेली माहिती भविष्यात कशा प्रकारे वापरली जाऊ शकते, याची जाणीव ठेवणे आवश्यक आहे. त्यामुळे इंटरनेटवर कोणती माहिती शेअर करायची आणि कोणती माहिती गोपनीय ठेवायची, याबाबत प्रत्येकाने सजग राहण्याचे आवाहन करण्यात आले.
सत्रादरम्यान नागरिकांनीही उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवित सायबर फसवणुकीशी संबंधित विविध प्रश्न उपस्थित केले. त्यांच्या शंकांचे निरसन करण्यात आले. ऑनलाइन व्यवहार करताना एखादा संशयास्पद संदेश किंवा फोन आल्यास काय करावे, फसवणुकीची शक्यता कशी ओळखावी आणि वैयक्तिक माहिती सुरक्षित कशी ठेवावी, याबाबत नागरिकांना प्रत्यक्ष उदाहरणांच्या माध्यमातून समजावून सांगण्यात आले. त्यामुळे सत्राला नागरिकांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला.
डिजिटल व्यवहारांमध्ये वाढ होत असताना ग्रामीण भागातील नागरिकांनाही सायबर सुरक्षेच्या मूलभूत नियमांची माहिती असणे अत्यंत आवश्यक आहे. केवळ तंत्रज्ञानाचा वापर करणे पुरेसे नसून त्याचा सुरक्षित आणि जबाबदारीने वापर करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. OTP, UPI PIN, पासवर्ड किंवा बँक खात्याशी संबंधित गोपनीय माहिती कोणालाही देऊ नये, अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नये, संशयास्पद फोन किंवा संदेशांना प्रतिसाद देण्यापूर्वी त्याची खातरजमा करावी, असा स्पष्ट संदेश या जनजागृती सत्रातून देण्यात आला.
सायबर गुन्ह्यांपासून संरक्षण मिळविण्यासाठी नागरिकांची जागरूकता हीच सर्वात प्रभावी बाब असल्याचे या उपक्रमातून अधोरेखित झाले. ग्रामीण भागात अशा प्रकारचे सायबर सुरक्षा जनजागृती उपक्रम सातत्याने राबविल्यास नागरिकांमध्ये डिजिटल व्यवहारांबाबत आत्मविश्वास वाढण्यासोबतच ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटनांना आळा घालण्यास मदत होऊ शकते. “सावध रहा, सुरक्षित रहा” हा संदेश देत नागरिकांनी डिजिटल व्यवहार करताना सतर्कता बाळगावी आणि सायबर सुरक्षेच्या नियमांचे पालन करावे, असे आवाहन यावेळी करण्यात आले. जागरूक नागरिक आणि सुरक्षित डिजिटल समाज घडविण्यासाठी अशा जनजागृती उपक्रमांची आवश्यकता असल्याचे यानिमित्ताने स्पष्ट झाले.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
