अजिंठा लेणीतील काही भागांत पावसाचे पाणी झिरपत असल्याचे निदर्शनास आले. वॉटरप्रूफिंग आणि ड्रेन चॅनलनंतरही गळती कायम असल्याने चिंता वाढली.
छत्रपती संभाजीनगर : महाराष्ट्राची ओळख आणि जगभरातील पर्यटकांचे आकर्षण असलेल्या अजिंठा लेणीमध्ये पावसाळ्यात छत गळतीची समस्या पुन्हा समोर आली आहे. हजारो वर्षांपूर्वी दगडांवर आणि छतांवर साकारलेले मौल्यवान चित्रवैभव जपण्याची जबाबदारी असलेल्या यंत्रणेसमोरच पाणीगळतीचे आव्हान निर्माण झाले आहे. काही ठिकाणी छतातून झिरपणारे पाणी थेट लेणीच्या दालनात पडत असल्याने ते अडवण्यासाठी चक्क प्लास्टिकच्या बादल्या ठेवण्यात आल्या आहेत.
अजिंठा लेणीतील प्राचीन चित्रे आणि शिल्पकला ही देशाच्या सांस्कृतिक वारशाची अमूल्य ठेव आहे. या कलाकृतींना पाणी, आर्द्रता आणि अन्य नैसर्गिक घटकांपासून सुरक्षित ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मात्र पावसाळ्यात छतामधून पाणी झिरपण्याचे प्रकार दिसून येत असल्याने या व्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे.
काही दालनांमध्ये छतातून पाणी झिरपते
मिळालेल्या माहितीनुसार, लेणी क्रमांक १७, १६ आणि १ परिसरातील प्रवेशद्वाराजवळील छतामधून पाणीगळती झाल्याचे निदर्शनास आले आहे. पावसाचे पाणी थेट दालनात पडू नये यासाठी ठिकठिकाणी बादल्या ठेवण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे जागतिक महत्त्व असलेल्या या वारसास्थळाच्या देखभालीबाबत पर्यटकांकडून नाराजी व्यक्त होत आहे.
या समस्येबाबत भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाला माहिती देण्यात आली असून, गळती रोखण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करण्याचे प्रयत्न सुरू असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
‘पूर्वीपेक्षा गळती कमी झाली’
पुरातत्त्व विभागाच्या म्हणण्यानुसार, अजिंठा लेणीतील गळती पूर्वीच्या तुलनेत कमी झाली आहे. लेणीच्या सर्वच भागांत गळती होत नसून काही ठिकाणी नैसर्गिक गळतीची समस्या आहे. डोंगरावर पाणी साचून ते लेणीमध्ये येऊ नये यासाठी वॉटरप्रूफिंगचे काम करण्यात आले असून, पाण्याचा निचरा करण्यासाठी ‘ड्रेन चॅनल’ची व्यवस्थाही करण्यात आली आहे.
मात्र काही ठिकाणी अद्याप पाणी झिरपत असल्याने संबंधित भागांची पाहणी करून आवश्यक दुरुस्ती करण्याची गरज आहे.
पर्यटकांची मोठी संख्या
अजिंठा लेणीला दरवर्षी देश-विदेशातून मोठ्या संख्येने पर्यटक भेट देतात. वृत्तातील आकडेवारीनुसार, २०२५-२६ या कालावधीत ४ ,७३,०२३ भारतीय आणि ११,३०९ विदेशी पर्यटकांनी अजिंठा लेणीला भेट दिली. त्यामुळे या जागतिक वारसास्थळाच्या संवर्धनाची जबाबदारी आणखी वाढते.
तज्ज्ञांकडून कायमस्वरूपी उपायांची अपेक्षा
प्लास्टिकच्या बादल्या ठेवणे हा केवळ तात्पुरता उपाय ठरू शकतो. लेणीतील प्राचीन चित्रे आणि शिल्पांचे दीर्घकालीन संवर्धन लक्षात घेता गळतीचे नेमके स्रोत शोधून कायमस्वरूपी उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. पावसाचे पाणी लेणीच्या दालनात पोहोचणार नाही, यासाठी डोंगरावरील पाण्याचा प्रवाह, ड्रेनेज व्यवस्था आणि वॉटरप्रूफिंगची नियमित तपासणी करण्याची गरज आहे.
जागतिक वारसा असलेल्या अजिंठा लेणीतील अमूल्य कलावैभवाचे संरक्षण करताना केवळ गळती कमी करणे नव्हे, तर पाणीगळती पूर्णपणे नियंत्रित करण्यासाठी शास्त्रीय आणि दीर्घकालीन उपाययोजना करण्याची मागणी पर्यटक आणि वारसा संवर्धनप्रेमींकडून होत आहे.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
