दररोज काही पायऱ्या चढण्याची सवय ठरू शकते आरोग्यासाठी फायदेशीर. जिना चढण्याचे हृदय, मधुमेह, वजन, संतुलन आणि मानसिक आरोग्याशी संबंधित फायदे वाचाच.
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत शारीरिक हालचालींचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात कमी झाले आहे. कार्यालयीन काम, सतत संगणक किंवा मोबाईलचा वापर, वाहनांवर वाढलेले अवलंबित्व आणि घरातील अनेक कामांसाठी उपलब्ध झालेल्या आधुनिक सुविधांमुळे आपली जीवनशैली अधिकाधिक बैठी होत चालली आहे. शारीरिक हालचाल कमी झाल्याचा परिणाम केवळ वजन वाढण्यापुरता मर्यादित राहत नाही, तर हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, मधुमेह, लठ्ठपणा आणि मानसिक तणाव यांसारख्या समस्यांचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे शरीराला नियमित हालचाल देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासाठी दररोज तासनतास जिममध्ये व्यायाम करणे आवश्यकच आहे असे नाही. आपल्या दैनंदिन सवयींमध्ये छोटे बदल करूनही शारीरिक हालचाल वाढवता येते. त्यापैकी एक सोपा आणि सहज उपलब्ध पर्याय म्हणजे लिफ्टऐवजी पायऱ्यांचा वापर करणे.
अनेकदा दोन-तीन मजले चढायचे असतील तरी आपण सहजपणे लिफ्टचा पर्याय निवडतो. मात्र, आपल्या क्षमतेनुसार नियमितपणे जिन्याचा वापर केल्यास शरीराला चांगला व्यायाम मिळू शकतो. पायऱ्या चढणे ही हृदयाची गती वाढवणारी शारीरिक क्रिया असून त्यातून हृदय व रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य सुधारण्यास मदत होते. पायऱ्या चढताना शरीरातील मोठ्या स्नायूंचा वापर होतो आणि त्यामुळे रक्ताभिसरण तसेच शरीराला ऑक्सिजनचा पुरवठा वाढतो. नियमित शारीरिक हालचालींच्या माध्यमातून हृदयरोग, उच्च रक्तदाब आणि स्ट्रोक यांसारख्या आजारांचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
पायऱ्या चढण्याचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे पायांचे आणि शरीराचे स्नायू मजबूत होणे. जिना चढताना मांडी, पोटरी, नितंब आणि शरीराच्या मध्यभागातील स्नायूंवर चांगला ताण येतो. त्यामुळे खालच्या शरीराची ताकद वाढण्यास मदत होते. नियमित हालचालीमुळे शरीराची कार्यक्षमता आणि चपळताही सुधारू शकते. विशेषतः वय वाढल्यानंतर शरीराची हालचाल, समतोल आणि स्नायूंची ताकद टिकवून ठेवण्यासाठी अशा प्रकारच्या नियमित व्यायामाचा उपयोग होऊ शकतो.
शरीराचे संतुलन आणि समन्वय सुधारण्यासाठीही जिना चढणे उपयुक्त ठरू शकते. प्रत्येक पायरीवर पाय योग्य ठिकाणी ठेवणे, शरीराचे वजन संतुलित ठेवणे आणि पुढील पायरीकडे हालचाल करणे यामुळे शरीराच्या हालचालींमध्ये समन्वय निर्माण होतो. त्यामुळे दैनंदिन जीवनातील हालचाली अधिक सहज होण्यास मदत होते. नियमित शारीरिक सक्रियतेमुळे वृद्धत्वात स्नायूंची ताकद आणि संतुलन टिकवून ठेवण्यास मदत होऊ शकते, ज्यामुळे पडण्याचा धोका कमी करण्यास हातभार लागू शकतो.
पायऱ्या चढणे हे वजन नियंत्रणासाठीदेखील प्रभावी शारीरिक क्रियाकलाप ठरू शकते. जिना चढताना शरीराला तुलनेने अधिक ऊर्जा खर्च करावी लागते. त्यामुळे नियमितपणे आणि आपल्या क्षमतेनुसार पायऱ्या चढण्याचा समावेश दैनंदिन दिनचर्येत केल्यास एकूण शारीरिक हालचाल वाढते आणि वजन नियंत्रणाच्या प्रयत्नांना मदत मिळू शकते. मात्र, वजन कमी करण्यासाठी केवळ जिना चढणे पुरेसे नसून संतुलित आहार, पुरेशी झोप आणि इतर नियमित शारीरिक हालचाली यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.
पायऱ्या चढण्याचा फायदा रक्तातील साखरेच्या नियंत्रणाशीही संबंधित असू शकतो. शारीरिक हालचालींमुळे शरीरातील स्नायू ग्लुकोजचा वापर करतात. त्यामुळे नियमित व्यायाम हा रक्तातील साखरेचे नियंत्रण राखण्यासाठी उपयुक्त ठरतो. सक्रिय जीवनशैलीमुळे टाइप-२ मधुमेहाचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी किंवा रक्तातील साखरेशी संबंधित औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी व्यायामाची तीव्रता आपल्या डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार ठरवणे योग्य ठरते.
हाडे आणि सांध्यांच्या आरोग्यासाठीही नियमित शारीरिक हालचाल महत्त्वाची आहे. शरीराचे वजन सांभाळून केलेल्या व्यायामामुळे हाडांची ताकद टिकवून ठेवण्यास मदत होऊ शकते. पायऱ्या चढताना पायांच्या स्नायूंसोबतच सांधे आणि शरीराचा समतोल राखण्याची यंत्रणा सक्रिय होते. त्यामुळे शरीराची हालचाल आणि कार्यक्षमता टिकवून ठेवण्यास मदत मिळते. मात्र, गुडघे किंवा सांध्यांमध्ये वेदना, दुखापत किंवा इतर समस्या असल्यास स्वतःहून जास्त जिने चढण्याऐवजी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
शारीरिक आरोग्यासोबतच मानसिक आरोग्यासाठीही व्यायामाचे महत्त्व मोठे आहे. पायऱ्या चढण्यासारख्या शारीरिक हालचालींमुळे शरीरात मूडशी संबंधित विविध रसायनांची निर्मिती आणि क्रियाशीलता वाढू शकते. त्यामुळे तणाव कमी होण्यास, मन प्रसन्न राहण्यास आणि मानसिक आरोग्य सुधारण्यास मदत होऊ शकते. दिवसभराच्या कामाच्या तणावातून थोडा वेळ शारीरिक हालचालीसाठी काढल्यास शरीरासोबत मनालाही विश्रांती मिळू शकते.
पायऱ्या चढणे ही तुलनेने कमी वेळेत शरीराला चांगली शारीरिक मेहनत देणारी क्रिया आहे. जिना चढताना हृदयाची गती तुलनेने लवकर वाढते आणि शरीरातील अनेक मोठे स्नायू सक्रिय होतात. त्यामुळे कमी कालावधीतही शारीरिक हालचालीची तीव्रता वाढू शकते. पायऱ्या चढताना किती कॅलरीज खर्च होतात हे व्यक्तीचे वजन, चढण्याचा वेग, पायऱ्यांची उंची आणि व्यायामाचा कालावधी यांसारख्या अनेक घटकांवर अवलंबून असते. त्यामुळे प्रत्येक व्यक्तीसाठी कॅलरी खर्च समान असेलच असे नाही.
नियमित जिना चढण्याबाबत झालेल्या संशोधनातही हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्याशी संबंधित सकारात्मक संबंध आढळले आहेत. दररोज काही पायऱ्या चढण्यासारखी छोटी सवयही एकूण शारीरिक सक्रियता वाढवू शकते. काही अभ्यासांमध्ये दररोज पाच किंवा त्याहून अधिक जिन्यांचे टप्पे चढण्याचा संबंध ॲथेरोस्क्लेरोटिक हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आजारांच्या कमी जोखमीशी असल्याचे आढळले आहे. ॲथेरोस्क्लेरोसिसमध्ये रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींमध्ये चरबी किंवा इतर पदार्थांचा थर जमा होऊ शकतो. मात्र, अशा अभ्यासांमधील संबंध म्हणजे जिना चढल्याने आजार निश्चितपणे टळतो असा थेट निष्कर्ष काढता येत नाही. हृदयाचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी आहार, व्यायाम, वजन, रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि धूम्रपान यांसारख्या अनेक घटकांचा विचार करावा लागतो.
पायऱ्या चढण्याची सवय लावताना मात्र आपल्या शारीरिक क्षमतेचा विचार करणे आवश्यक आहे. सुरुवातीला कमी पायऱ्या चढून हळूहळू वेळ आणि अंतर वाढवणे योग्य ठरते. जिना चढताना रेलिंगचा आधार घेता येतो आणि घाई न करता स्थिरपणे पायऱ्या चढाव्यात. छातीत दुखणे, असामान्य धाप लागणे, चक्कर येणे किंवा अस्वस्थ वाटणे अशी लक्षणे जाणवल्यास व्यायाम थांबवून वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. हृदयरोग, गंभीर सांधेदुखी किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असलेल्या व्यक्तींनी व्यायाम सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अधिक सुरक्षित आहे.
एकूणच, लिफ्टऐवजी पायऱ्यांचा वापर करणे ही आपल्या दैनंदिन जीवनात सहज करता येणारी छोटी पण उपयुक्त सवय आहे. कार्यालयात, घरात, मॉलमध्ये किंवा इतर ठिकाणी शक्य असेल तेव्हा आपल्या क्षमतेनुसार जिन्याचा वापर केल्याने दिवसभरातील शारीरिक हालचाल वाढवता येते. यासाठी स्वतंत्र वेळ काढण्याची गरज नसते आणि त्यामुळे बैठ्या जीवनशैलीवर मात करण्याच्या प्रयत्नांना हातभार लागू शकतो. त्यामुळे शरीराला नियमित हालचाल देण्यासाठी आजपासूनच एक छोटा बदल करा—जिथे शक्य असेल तिथे लिफ्टऐवजी पायऱ्यांची निवड करा आणि सक्रिय जीवनशैलीकडे एक पाऊल पुढे टाका.
प्रकाश खिलारे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सहसंपादक असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपण आपल्या परिसरातील बातम्या, माहिती तसेच लेख देण्याकरिता संपर्क करू शकतात…..
मो. 9112225235
Email- prakaashkhilare@gmail.com
