मुंबईत २४६४ दशलक्ष लिटर क्षमतेची मलजल प्रक्रिया केंद्रे उभारली जात असून, सांडपाण्याचे शुद्धीकरण करून त्याचा विविध कारणांसाठी पुनर्वापर करण्याची योजना आहे. भविष्यातील पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी बीएमसीची तयारी सुरू आहे.
भविष्यातील वाढत्या पाणीतुटीचा सामना करण्यासाठी सांडपाण्याचा पुनर्वापर करून ते पाणी पुढे प्रगत तंत्रज्ञानाद्वारे पिण्यायोग्य करण्याचे मोठे नियोजन बृहन्मुंबई महानगरपालिका (बीएमसी ) कडून करण्यात येत आहे. या प्रकल्पांतर्गत सांडपाण्यावर त्रिस्तरीय प्रक्रिया करून पुढे अत्याधुनिक जलप्रक्रिया करून त्याचा पुनर्वापर करण्याचा महत्त्वाकांक्षी आराखडा तयार करण्यात आला आहे.
पहिल्या टप्प्यात धारावी, घाटकोपर आणि भांडुप परिसरातील मलजल प्रक्रिया केंद्रांमध्ये त्रिस्तरीय प्रक्रिया केलेले सांडपाणी भांडुप येथील जलशुद्धीकरण प्रकल्पापर्यंत आणले जाणार आहे. त्यासाठी विशेष जलबोगदे (water tunnels) बांधण्याचे काम सुरू आहे.
या योजनेनुसार पुढील टप्प्यात हे पाणी अधिक प्रगत जलप्रक्रियेद्वारे शुद्ध करून पिण्यायोग्य दर्जापर्यंत नेण्याचा विचार आहे. ही योजना भविष्यातील पाण्याच्या तुटीवर दीर्घकालीन उपाय म्हणून पाहिली जात आहे.
पाणीटंचाईची वाढती समस्या
मुंबईत मागील काही वर्षांपासून पावसाचे अनियमित आगमन आणि लोकसंख्येतील वाढ यामुळे पाणीपुरवठ्यावर ताण वाढत आहे. यामुळे शहराला वारंवार १० ते १५ टक्के पाणी कपातीला सामोरे जावे लागते.
या परिस्थितीत मागणी आणि पुरवठ्यातील दरी कमी करण्यासाठी बीएमसी कडून गारगाई धरण प्रकल्पाला गती देण्यात आली आहे. तसेच समुद्राच्या पाण्यापासून गोडे पाणी मिळवण्यासाठी नि:क्षारीकरण (desalination) प्रकल्पही उभारण्याचे नियोजन आहे. मात्र हे दोन्ही प्रकल्प पूर्ण होण्यासाठी किमान चार वर्षांचा कालावधी लागणार असल्याचे प्रशासनाचे म्हणणे आहे.
सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्पांचे जाळे
मुंबईतील वरळी, वांद्रे, मालाड, वर्सोवा, धारावी, घाटकोपर आणि भांडुप या भागांमध्ये एकूण २४६४ दशलक्ष लिटर प्रतिदिन क्षमतेची मलजल प्रक्रिया केंद्रे उभारण्यात येत आहेत. या प्रकल्पांद्वारे शहरातील मोठ्या प्रमाणातील सांडपाणी शास्त्रशुद्ध पद्धतीने प्रक्रिया करून त्याचा पुनर्वापर करण्याचा उद्देश आहे. यापैकी सुमारे ५० टक्के सांडपाणी प्राथमिक व दुय्यम प्रक्रियेनंतर समुद्रात सोडले जाणार आहे, ज्यामुळे समुद्र प्रदूषण कमी होण्यास मदत होईल. उर्वरित ५० टक्के पाण्यावर तृतीय स्तर प्रक्रिया करून त्याचा पुनर्वापर विविध उपयोगांसाठी केला जाणार आहे.
पिण्यायोग्य पाण्याचा पुनर्वापर – वादाची शक्यता
प्रगत प्रक्रियेनंतर सांडपाणी पिण्यायोग्य करण्याच्या या योजनेला भविष्यात काही प्रमाणात विरोध होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. सांडपाण्याच्या थेट पुनर्वापराबाबत नागरिकांच्या मानसिकतेत बदल घडवणे हे प्रशासनासाठी मोठे आव्हान ठरणार आहे.
भविष्यातील दिशा
मुंबईच्या वाढत्या लोकसंख्येला आणि औद्योगिक गरजांना पाहता केवळ पारंपरिक जलस्रोतांवर अवलंबून राहणे अपुरे ठरणार आहे. त्यामुळे सांडपाणी पुनर्वापर, धरण प्रकल्प आणि समुद्रजल प्रक्रिया यांचा एकत्रित वापर करून पाणीपुरवठ्याचे नवे मॉडेल विकसित करण्याचा BMC चा प्रयत्न आहे. या योजनांमुळे मुंबईच्या पाणीपुरवठ्यात दीर्घकालीन स्थैर्य येईल, असा विश्वास प्रशासन व्यक्त करत आहे.
या पाण्याचा वापर पिण्यासाठी करण्याबाबत अद्याप निर्णय झालेला नाही. हे पाणी कदाचित पिण्याव्यतिरिक्तच्या कामासाठी टँकरने दिले जाऊ शकते. मात्र भविष्यात टोकाची पाणीटंचाई निर्माण झाली तर हे प्रक्रिया केलेले हे पाणी पिण्यासाठी वापरावे लागू शकते. तेव्हा आपल्याकडे यंत्रणाही उपलब्ध नाही असे होऊ नये.
– अभिजीत बांगर, अतिरिक्त आयुक्त
कौस्तुभ शिंदे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मिडिया चे संपादक असुन यांना पत्रकारितेचा १० वर्षाचा अनुभव आहे. कौस्तुभ शिंदे हे स्थानिक समाचार डिजिटल मीडिया चे सक्रिय योगदानकर्ता असून सामाजिक, राजकीय, शैक्षणिक आणि स्थानिक घडामोडींवरील बातम्यांचे वृत्तांकन करतात. जनसामान्यांच्या प्रश्नांना वाचा फोडणे, स्थानिक पातळीवरील महत्त्वाच्या घटनांची अचूक माहिती वाचकांपर्यंत पोहोचवणे आणि निष्पक्ष पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजाशी जोडलेले राहणे हा त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश आहे. डिजिटल पत्रकारितेच्या माध्यमातून ते विविध विषयांवर सखोल आणि प्रभावी बातम्या प्रकाशित करतात. आपल्या परिसरातील बातम्या आणि जाहिरातींकरिता संपर्क करावा-
मो. क्र. +917507502989
ईमेल – sthaniksamacharbharat@gmail.com
